Russen maken kunst van hun onleesbare grondwet

De grondwet is geen bedlectuur. Om deze 'onleesbare' wetteksten naar het publiek te brengen bedachten drie Moskouse kunstenaars de Eerste Geïllustreerde uitgave van de Grondwet van de Russische Federatie. Het unieke kunstboek komt in december 2003 uit, wanneer de grondwet van oud-president Jeltsin tien jaar bestaat, met 137 illustraties voor evenzoveel wetsartikelen. Een voorproef is deze maand te zien in de Moskouse galerie S'Art en op internet (www.artconstitution.ru).

Garandeert het bestaan van een wet ook een goede uitvoering? Nee, en in Rusland is de kloof tussen praktijk en wettekst levensgroot. Kunstenaar en organisator van het project Petr Vois stond in 1993 zelf op de barricades voor het Witte Huis in Moskou. ,,Ik heb voor deze grondwet gestreden als burger'', zegt hij. ,,Hoewel het een van de modernste ter wereld is, zijn we nog steeds onderweg naar democratie.''

De uitwerking door de groep toonaangevende kunstenaars verbaast Vois daarom niets. ,,Een paar werken zijn optimistisch, bijvoorbeeld die over de vrijheid van religie in Rusland. Maar de meeste hebben een ondertoon van wrede ironie. Een kunstenaar ziet en voelt sneller de tegenstelling tussen theorie en alledaagse praktijk. Ze verstaan de kunst die leugen in de samenleving te laten zien'', aldus Vois, die het Russische ideaal van de sociale rol van de kunstenaar aanhangt.

Zo is het artikel over het recht op eigendom en gebruik van land geïllustreerd met een sombere foto van een orthodox kerkhof. ,,Dit symboliseert het grote bedrog van de burgers toen Jeltsin de staatseigendommen verdeelde'', verklaart Vois. ,,We kregen in theorie zelfs recht op land, terwijl die wet pas nu is uitgewerkt. De enige grond die een Rus bezit, is zijn plek op het kerkhof.''

Favoriet van veel bezoekers en van Vois is de illustratie bij artikel 132, over de functies van lokaal zelfbestuur. Met een naakte man die op het ijs een buldog probeert te melken, verbeeldt kunstenaar Oleg Koelik de frustrerende relatie van de regio's met het begerige Moskou. Ook de uitbeelding van de regering als anonieme bureaucraat met de tekst 'Zak maar in de stront' roept bij Russen herkenning op.

Naar de reacties van de wetmakers en wetshandhavers op de artistieke grondwet blijft het gissen. Uitgenodigd waren ze allemaal, van Doema-leden tot de minister van cultuur, maar niemand kwam opdagen. ,,De macht sluit de ogen voor dit project'', aldus Vois, die het verdacht vindt dat de staatsmedia pas op het laatste moment hun komst naar de opening afzegden. ,,Terwijl de tentoonstelling constructief is bedoeld. Als we de ziektes van de samenleving niet kennen, kunnen we ze niet genezen.''