Irak is zwakker, Israël sterker

Als de Verenigde Staten Irak aanvallen, zijn de risico's voor Israël niet groot, zegt Israëls belangrijkste Irak-kenner, professor Amatzia Baram van de Universiteit van Haifa. ,,Niet omdat de Iraakse leider Saddam Hoessein geen raketten op Israël zou willen afvuren - dat wil hij wel degelijk - maar zijn middelen zijn veel beperkter dan ze twaalf jaar geleden waren. Daar komt bij dat Israëls anti-raket-verdediging sterk verbeterd is.''

'Onze informatie over het wapenarsenaal van Saddam is beperkt. Maar we weten dat het erg moeilijk voor hem is iets verrassends te ontwikkelen, zelfs nu er de afgelopen vier jaar geen wapeninspecties geweest zijn.''

,,De schattingen die ik heb gehoord van de hoogste Unscom-inspecteurs (de VN-commissie die tot 1998 in Irak onderzoek deed, red) luiden dat hij in 1997 zeker zes Scud-raketten had en misschien twintig. Maar de teams die deze raketten moeten lanceren zijn de afgelopen elf jaar niet operationeel geweest, waardoor hun effectiviteit verminderd is. Verder waren die raketten ontmanteld en moeten ze weer in elkaar gezet worden. De vraag is dus of Saddam op dit terrein wel gevechtsklaar is. Theoretisch is het mogelijk dat hij zijn arsenaal kleinere raketten, met een bereik van 150 kilometer, opwaardeert, zodat die verder komen. Maar alle deskundigen laten mij weten dat zoiets heel moeilijk is en grote deskundigheid vereist. En dan nog zijn het de Koerden en de inwoners van Koeweit die daar last van zullen hebben, en niet Israël.''

Wat valt er te zeggen over de raketladingen?

,,Voorzover wij weten is er ooit één chemische lading getest, en dat was in 1989. Een raket met een biologische lading is nooit getest, dus is het zeer de vraag of en hoe deze wapens zullen presteren. Zullen ze hun bestemming bereiken of zullen ze neervallen op de mensen die ze lanceerden? Ze kunnen ook ergens in de Iraakse of Jordaanse woestijn neerkomen of verbranden als ze weer in de atmosfeer terugkomen. Niemand die het weet.''

En ontstekers?

,,De ontstekers die Unscom nog heeft meegemaakt zijn erg primitief. Ze ontploffen op het moment van inslag, zodat de verspreiding van chemisch of biologisch materiaal erg beperkt is, waardoor ook het gevaar beperkter is. Bovendien, biologisch materiaal dat samen met een 'inslag-ontsteker' wordt gelanceerd, is in wezen niet effectief, omdat alle bacteries dood zullen gaan door de hitte van de inslag als de raket neerkomt van een hoogte van honderd kilometer.''

Wat valt er dan te zeggen over 'vuile' ladingen?

,,De Irakezen hebben conventionele ladingen met radioactief materiaal, maar dat is niet direct een dodelijke bedreiging voor een bevolking in haar geheel. Het veroorzaakt wel radioactieve vervuiling, waardoor een heel gebied zou moeten worden ge-evacueerd, misschien wel voor lange tijd, en dat kan grote economische schade met zich meebrengen.''

Kan Saddams luchtmacht datgene doen waartoe zijn raketten niet in staat zijn?

,,Saddam heeft ongeveer vijftig vliegtuigen die Israël kunnen halen, plus vijftig piloten om ze te bemannen. Maar Iraakse piloten zijn geen kamikaze-piloten. Dus als zij een bevel krijgen Israël te bombarderen met conventionele of onconventionele bommen, dan stijgen ze waarschijnlijk wel op maar zullen ze er ergens boven Jordanië tussen uitknijpen. Daar ligt wel een probleem voor Israël, want het moet de Iraakse vliegtuigen neerhalen voor ze Israëlisch luchtruim binnenkomen, en dat vereist enig overleg met de Jordaniërs. (Jordanië wil ongetwijfeld dat de vliegtuigen boven Iraaks grondgebied worden neergehaald, of desnoods boven de Jordaanse woestijn tegen Irak aan, red). Hoe dan ook is er weinig kans dat Iraakse vliegtuigen Israëlisch luchtruim binnenkomen. Met spionagesatellieten, Awacs-radarvliegtuigen en grondradar is de kans dat er een vliegtuig doorkomt, ook als het erg laag vliegt, één op duizend. Er zijn ook drones, onbemande vliegtuigen, maar die hebben nog minder kans erdoor te komen omdat ze moeilijk te manoeuvreren zijn. Een gevechtsvliegtuig kan op 50 tot 100 meter hoogte vliegen, zelfs door een canyon of een wadi; een drone kan dat niet.''

Hoe groot schat u het gevaar van een chemische of biologische aanval, uitgevoerd door aanhangers van Saddam in de bezette gebieden - milities van Hamas, de Islamitische Djihad, of een cel van Al-Kaida?

,,Het gaat niet alleen om deze groeperingen; Saddam steunt drie 'eigen' bewegingen op de Westelijke Jor-daanoever van wie we weten dat ze een mega-terreuraanval op het vliegveld Ben Goerion hebben gepland. Maar het is niet logisch individuele terroristen met chemische wapens uit te rusten. Ze werken zo snel, binnen enkele seconden, dat een terrorist nauwelijks tot actie kan komen voor hij sterft - samen met vijf of zes mensen in zijn directe omgeving. Een riem met standaard-explosieven erin is veel efficiënter dan dat. Biologische wapens zijn veel geschikter voor dit soort aanvallen. En volgens mij houden die de grootste bedreiging voor Israël in. Dus ik zou onmiddellijk de bruggen over de Jor-daan sluiten en het hele inlichtingennetwerk aan het werk zetten om uit te vinden of er al biologische middelen de bezette gebieden zijn binnengebracht.''

Wanneer, als hij het al doet, zal Saddam deze wapens inzetten?

,,In 1991 zei Saddam tegen zijn raket-officieren dat als de Amerikanen Bagdad zouden naderen en zij het contact met hem zouden verliezen, zij automatisch de knop moesten indrukken om 50 raketten - 25 met chemische ladingen en 25 met biologische ladingen - naar Israël te lanceren. Het bevel luidde: bij twijfel, druk op de knop. Deze keer zal hij niet wachten tot de Amerikanen voor de poorten van Bagdad staan; hij zal het bevel onmiddellijk geven, omdat hij even later niet meer in de positie zal zijn welk bevel dan ook nog te geven.''

Maar we zijn tien jaar verder, en Irak is er veel erger aan toe. Zullen Saddams officieren dat bevel nu nog opvolgen?

,,Hier kunnen de Amerikanen een rol spelen door onmiddellijk de boodschap over te brengen - via de radio en via strooibiljetten - dat elke officier die een onconventioneel wapen laat 'afgaan', berecht en opgehangen zal worden. Alleen zeggen dat zo iemand 'de prijs zal betalen', zoals de Amerikanen tot nu toe doen, is niet duidelijk genoeg. Voor een Iraakse officier is opgehangen worden de grootste schande; er is niets vernederender dan dat. Dat moet dus onmiddellijk hardop gezegd worden, als afschrikkingsmiddel. Verder moet in een vroeg stadium van de oorlog de overtuiging postvatten dat er geen Iraaks regime meer bestaat - dat Saddam zelfmoord heeft gepleegd of gevlucht is. Want als een officier gelooft dat Saddam nog steeds aan de macht is en hem kan straffen of zijn familie iets kan aandoen, zal hij doorgaan met het opvolgen van bevelen. De Amerikanen zijn al begonnen twijfel te zaaien door te vertellen dat Saddam naar Libië zal gaan. Nu heeft zo'n boodschap nog geen zin, maar als de vijandelijkheden eenmaal zijn uitgebroken, zal dat effectiever zijn.''

Wordt Saddam zwakker? Zal hij bezwijken?

,,Helemaal niet. Hij is sterk en raakt niet gauw in paniek. Hij kan sommige wapens het land uit smokkelen, naar Syrië of Libië - zoals hij in 1991 de helft van zijn luchtmacht naar Iran stuurde - maar hij zal niets overdragen aan de inspecteurs. Saddam is zeker megalomaan, maar staat niet buiten de werkelijkheid. En hij is boven alles een optimist. Kijk hoe uitgekookt hij tot nu toe is geweest. Zijn hele strategie is gericht op het ondermijnen van de Amerikaanse claim dat hij beschikt over massavernietigingswapens. Om dat te bereiken verzwakte hij ogenschijnlijk zichzelf en nodigde Bush uit hem te vertrappen (door te zeggen dat de VS de CIA zijn land kon insturen). Dat was briljant. Saddam denkt: als ik dit spel goed speel, zal uiteindelijk de internationale gemeenschap Bush ervan weerhouden mij aan te vallen. En die hoop is niet ongefundeerd. Met kerst zei de paus dat hij tegen een oorlog tegen Irak is. Dus u en ik kunnen denken dat een Amerikaanse aanval onvermijdelijk is omdat Bush zichzelf in de hoek heeft gemanoeuvreerd. Maar Saddam denkt dat niet.''