Duidelijke Franse taal

Elk jaar op oudejaarsavond houdt de Franse president een toespraak tot het volk, net zoals onze koningin dat doet met Kerstmis. De presidentiële toespraak wordt rechtstreeks op de televisie uitgezonden en is een feest om naar te kijken. Het is geweldig om te zien hoe een Franse president macht en zichzelf kan uitstralen. En hoe hij dan eindigt met 'Vive la France' en 'Vive La Republique'. Met dat handgebaar. Niet gewoon 'la Republique', maar 'La Re-pu-bli-que'.

Ziet u dat onze koningin doen? 'Leve Het Koninkrijk'? Of de minister-president? 'Leve Ne-der-land'?

Nee, laat maar. Wij doen het met een formule waarbij we God aanroepen en vragen of Hij ons Zijn zegen wil geven. Of zoiets. Dat doen ze in Frankrijk niet, maar daar is de scheiding tussen kerk en staat ook wat verder doorgevoerd dan bij ons.

Maar naast het beeld gaat het natuurlijk ook over de inhoud. De kersttoespraak van de koningin was mooi. Hoe ze sprak over tolerantie en respect. Dat waren woorden die niet hadden misstaan in het parlementaire debat over normen en waarden.

De toespraak van Chirac ging over actie, vastberadenheid en rechtvaardigheid, nodig om de problemen van het land aan te pakken. En over een sterke positie van een sterk Frankrijk in Europa. Het jaar 2002 was het jaar van het debat en voor sommigen ook de gelegenheid om hun onvrede en hun bezorgdheid uit te drukken. Daarmee doelde hij op de stemmen die in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen op de extreem-rechtse kandidaat Le Pen waren uitgebracht. En waarvan hij uiteindelijk in de tweede ronde profiteerde.

Maar dat zei Chirac er niet bij. Het ging over het gezag van de staat dat hersteld moet worden. Duidelijkheid moet er zijn, in een onzekere wereld, met het vooruitzicht op een oorlog en de voortdurende terroristische dreigingen. Het ging over nationale cohesie, geweld, werkgelegenheid, sociale uitsluiting. Over pensioenen, het onderwijssysteem, de gezondheidszorg.

Kortom, een toespraak die zo in Nederland gehouden had kunnen worden. Alleen de toon is anders. Brengen onze leiders dergelijke onderwerpen tobberig en 'met grote zorg', de Franse president wijst erop dat men vertrouwen moet hebben.

Dat het allemaal niet eenvoudig is, zegt hij er ook bij, maar vervolgens geeft hij hoog op van de kracht van het Franse volk, van de behoefte aan vrijheid en solidariteit. Een voortdurend zoeken naar het juiste evenwicht tussen de wens om een ambitieuze natie te zijn en de plaats die er moet zijn voor iedere burger en zijn verwachtingen.

Zo klinken de toespraken van onze regeringsleiders niet. En ik ben bang dat als er een poging werd gedaan dat wel te doen, de luisteraars wat gegeneerd zouden gniffelen.

Maar evengoed zijn de problemen waarmee Frankrijk te maken heeft ongeveer dezelfde als de onze. Ook daar is een vreemdelingenvraagstuk, gebrek aan saamhorigheid, kritiek op het onderwijs, een teruglopende economie, verval van normen en waarden. En ook daar worden elk oudjaar honderden auto's in de brand gestoken. En ook daar zijn de problemen, ondanks de mooie taal van de president, voorlopig niet oplosbaar. Heel West-Europa heeft te maken met dezelfde maatschappelijke problemen als wij. Er is, zoals zo vaak, sprake van een algemene trend. Een normen-en-waardendebatje in de Tweede Kamer verandert daar weinig aan.

Dat wil niet zeggen dat we stil in een hoekje moeten gaan zitten wachten tot het over is. Er moet wel degelijk wat gedaan worden. En dat ook het gezag van de Nederlandse overheid hersteld moet worden zal niemand tegenspreken. Het zou goed zijn daar eens aan te gaan werken en op te houden met Paars de schuld te geven van alles wat er verkeerd is. Over de grenzen kijken helpt daarbij.