De Friese wortels van het koningshuis

Een briefje met een bloedvlek van Willem Frederik, suikerstrooiers van Willem IV en de Friesche doorlopers van Wilhelmina. Met deze en andere voorwerpen, archiefstukken en portretten wordt in een dubbeltentoonstelling in het Fries museum en het Princessehof in Leeuwarden een beeld gegeven van het leven van de Friese Nassau's. Zij staan aan de oorsprong van het huidige Nederlandse koningshuis. Prins Willem-Alexander en prinses Máxima zullen de tentoonstelling vandaag openen. Vanaf morgen is het publiek welkom.

Aanleiding voor de expositie is de nieuwe inventaris van het omvangrijke Friese Nassau-archief. Stukken van persoonlijke aard bevinden zich in het Koninklijk Huisarchief. In Leeuwarden zijn de ambtelijke stukken opgeslagen.

In de gedrukte inventaris, waarvan het eerste exemplaar vandaag aan Willem-Alexander en Máxima wordt aangeboden, staan de ruim zestig meter archieven uitvoerig beschreven.

De Friese wortels van het koningshuis zijn volgens de projectleider W. Terlouw vrij onbekend.

,,De tentoonstelling is dan ook een mooie gelegenheid dit onder de aandacht te brengen.''

Op een aantal schilderijen zijn typisch Friese dingen als een sjees, paarden of kleding te zien. Ook een Fries kostuum van Wilhelmina is uitgestald. ,,Zij wilde daarmee laten zien dat haar Friese achtergrond belangrijk voor haar was'', aldus Terlouw. ,,Er gaat echter wel een verhaal dat zij het altijd fijn vond om naar Friesland te gaan, maar niet om haar Friese kostuum aan te trekken.''

In het Fries museum staat vooral de huwelijkspolitiek met de Hollandse Oranjes en hun gezamenlijke strijd tegen de Spanjaarden centraal.

Een persoonlijk stuk is een briefje van Willem Frederik met een bloedvlek daarop. De stadhouder schoot zichzelf tijdens het schoonmaken van zijn pistool per ongeluk in zijn hals, waardoor hij na een paar weken overleed. ,,Hij communiceerde toen door middel van briefjes. Praten kon hij door het ongeluk niet meer'', aldus conservator G. Elzinga van het Fries Museum.

In het Princessehof, in de achttiende eeuw de residentie van prinses Maria Louise, bevindt zich het tweede deel van de tentoonstelling, dat net als het eerste deel chronologisch is opgebouwd. De enige overgebleven kamer, de eetkamer, is naar aanleiding van de tentoonstelling gerestaureerd. Een gordijn van damast en zijde is speciaal in Frankrijk gemaakt. ,,Uit een inboedelbeschrijving van de prinses weten wij hoe dat er ongeveer uit heeft gezien'', vertelt Terlouw.

De collectie is gedeeltelijk afkomstig van het Fries Museum zelf, maar daarnaast zijn werken van het Koninklijk Huisarchief, het Rijksmuseum en Paleis Het Loo geleend. E. Elzinga, hoofdconservator van Paleis Het Loo werd als gastconservator voor dit project aangetrokken.

De Friese stadhouder Willem IV van Oranje Nassau verwierf in 1747 het stadhouderschap van alle gewesten en verhuisde vanuit Leeuwarden naar Den Haag. In Leeuwarden herinneren onder meer het Stadhouderlijk Hof, het Princessehof en de Prinsentuin aan de Friese stadhouders.