Een fiets levert in China geen status meer op

Eens kon een trouwlustige Chinese vrijgezel zijn kansen aanmerkelijk vergroten als hij zijn handen wist te leggen op een fiets -een onomstreden statussymbool. De wachtlijsten bij de fabrieken waren ellenlang en voor vele gewone mensen was een simpele fiets een welhaast onbereikbaar doel. Auto's waren helemaal sprookjesmateriaal. Die waren alleen voor hoge partijleiders en buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders.

In de jaren zeventig werden er jaarlijks in China 40 miljoen fietsen verkocht. Die vormden een onafzienbare massa die in de grote steden regelmatig het woon-werkverkeer tot stilstand bracht.

Maar de Chinese liefde voor de fiets is in de laatste jaren danig bekoeld. Als je nu geen vier wielen onder de billen hebt kun je het wel vergeten. Nog maar tien jaar geleden bewonderden veel Pekingers 'savonds langs de snelwegen de groeiende stroom auto's. Tegenwoordig staan haast alle straten en stegen een groot deel van de dag vast met toeterend blik. Op de ongevalstatistieken mist dat zijn invloed niet: in 2001 kwamen 106000 mensen om in het wegverkeer.

Door de ontluikende liefde voor de auto is de fietsmarkt in China vrijwel gehalveerd tot zo'n 22 miljoen exemplaren per jaar. Volgens het Amerikaanse Instituut voor Transport- en Ontwikkelingspolitiek heeft die instorting van de markt zelfs gevolgen voor de fietsindustrie in de rest van de wereld: Chinese staatsfabrieken dumpen onverkochte fietsen op de wereldmarkt. Dat mag goed nieuws zijn voor consumenten met lage inkomens, maar de kwaliteit van de uitgevoerde fietsen is laag en het ondermijnt de fietsindustrie in andere landen, aldus het rapport.

China is nog altijd veruit de grootse fietsproducent ter wereld: zestig procent van de fietsen is van Chinees fabrikaat. Maar de binnenlandse markt is ingezakt: die komt waarschijnlijk nooit meer op het oude peil.

Niet alleen burgers, ook de overheid heeft een voorkeur voor de auto. Nieuw aangelegde wegen hebben nog maar zelden een rijwielpad en sommige steden gaan zelfs zover fietsen uit het verkeer te weren. Grote delen van Shanghai en Kanton zijn tegenwoordig voor fietsers onbereikbaar. In Peking geldt in de sjiekere delen van de stad een parkeerverbod. Verkeerd geplaatste rijwielen worden zonder pardon op vrachtwagens geladen en afgevoerd.

Waar de fiets eens bewonderendswaardig en nobel was in de ogen van Chinezen, is die in status inmiddels afgezakt tot een simpel vervoermiddel voor wetteloze paupers. Dat werd me ingewreven door de verkeersagent die na een -toegegeven- grove verkeersovertreding mijn trouwe en geliefde uit Nederland geïmporteerde Gazelle in beslag nam. ,,Moet je maar een auto kopen'', zei hij sarcastisch. ,,Die nemen we niet in beslag.''