Het proces tegen Volkert van der G.

Wat de milieuactivist Volkert van der G. er ooit toe heeft bewogen om op de zesde mei van het vorige jaar Pim Fortuyn te vermoorden, als gold het standrechtelijke executie, is ook na de behandeling van zijn zaak in hoger beroep niet echt helder geworden. Dat kon misschien ook niet, omdat zo'n daad voor een 'normaal' mens niet te begrijpen is. Het is al heel wat dat er in ieder geval twee hardnekkige mythes konden worden ontzenuwd.

Zo was daar het wijdverbreide geloof in een complot, treffend samengevat in de kreet: de kogel kwam van links. Voor die gedachte bleek bij de behandeling in eerste aanleg al geen enkele grond. Het was een particuliere actie. De gedachte dat het 'kwaad' Fortuyn met kogels gestopt moest worden, was in geen ander hoofd opgekomen. Zelfs Volkert leek het er bij de haren te hebben bijgesleept. Zijn activisme gold het welzijn van het dier en daarover had Fortuyn slechts een zijdelingse opmerking gemaakt.

Met het ontvallen van de mogelijkheid van een complot ontstond er echter een andere mythe, namelijk het idee dat hij er bij de rechtbank wel erg makkelijk van afgekomen was. Die had hem volledig toerekingsvatbaar verklaard en zijn zelf aangevoerde motief niet ernstig in twijfel getrokken. Bovendien leek de rechtbank niet zo zwaar te tillen aan de schending van de democratische orde door deze daad. Deze Volkert, aldus de mythe, zou na verloop van tijd met opgeheven hoofd in de samenleving terug kunnen keren en zelfs de held kunnen uithangen.

Met het arrest van het hof is echter ook die mythe uit de wereld geholpen. Het gerechtshof heeft Volkert namelijk op al die punten aanmerkelijk zwaarder aangepakt. Het hof had twijfels over zijn persoonlijkheidsstructuur, al achtte het een nieuw onderzoek naar zijn toerekeningsvatbaarheid niet nodig. Het hof ook rekende hem de schending van de democratische orde zwaar aan en bovendien achtte het kans op herhaling aanwezig. Eens een gek, altijd een gek, leek de onuitgesproken gedachte.

Desondanks kwam het hof ook tot een straf van achtien jaar. Dat is op zijn minst paradoxaal. Een zwaardere straf lag in de rede. Tenzij we aannemen dat de rechtbank met zijn straf te hoog zat. Hoe het zij, achttien jaar voor een eerste pleger is en blijft een zware straf. Er is recht gedaan.