'Amerika moet luisteren, naast leiden'

In bijbels getinte bewoordingen sprak de Britse premier Blair donderdagavond voor het Amerikaanse Congres over de rechtvaardiging van de oorlog in Irak.

AMSTERDAM - De meest opmerkelijke passage uit de toespraak van Tony Blair was ongetwijfeld deze: ,,Kunnen we er zeker van zijn dat terrorisme en massavernietigingswapens samengaan? Laten we dit zeggen: Als we het mis hebben, hebben we in elk geval de dreiging vernietigd die verantwoordelijk is voor lijden en dood. Dat zal de geschiedenis ons vergeven.''

Voor het eerst hield de Britse premier expliciet de mogelijkheid open dat er géén massavernietigingswapens gevonden zullen worden in Irak, én impliceerde hij dat regimeverandering voldoende rechtvaardiging vormde voor de oorlog. Het was een hele draai voor iemand die tot nu toe het directe gevaar van massavernietigingswapens naar voren bracht als dé reden om Irak binnen te vallen. 'Blair verschuift de doelpalen', riep de Britse tabloid Daily Mail gisteren uit.

Niet dat Blair écht denkt dat de wapens niet gevonden zullen worden. Zijn 'instinct' en 'overtuiging' zeggen hem nog steeds dat ze zullen opduiken. Geloof in een goede afloop, vergeving voor eventuele zonden. Het was een bijna bijbels register waaruit Blair donderdag putte. Dat kwam terug in de passages waarin hij refereerde aan het terrorisme als het 'kwaad', en aan de 'schaduw' en 'duisternis' in bepaalde -islamitische- delen van de wereld.

Het was een barok woordgebruik dat de Amerikaanse Congresleden herkend zullen hebben uit de toespraken van hun eigen president, die ook graag mag refereren aan Goed en Kwaad. Maar er waren ook woorden die Bush niet snel in de mond zal nemen. We zijn 'kwetsbaar' tegenover de terroristen, en ondanks onze militaire overmacht leren ze ons 'nederigheid', aldus Blair. Dat past niet in de gebruikelijke 'wij zijn onoverwinnelijk'-toespraken van de Amerikaanse president.

Blair sprak ook harde politieke oordelen uit in zijn toespraak. Zo viel hij uit naar de Franse president Chirac. Diens ideeën over een bipolaire wereld (met een -Europese- macht tegenover de Verenigde Staten) werden door de Brit genadeloos bekritiseerd. ,,Er is in de internationale politiek geen gevaarlijkere theorie dan dat we de macht van Amerika in evenwicht moeten brengen met andere machten, met verschillende polen waar naties zich omheen groeperen'', aldus Blair.

Dat ging er in als koek bij de Amerikaanse parlementsleden, die de toespraak van de Britse premier aanhoudend onderbraken met applaus. Maar Blair vergat zijn achterban niet. Veel Britten vinden dat hun premier zich kritischer en afstandelijker jegens de Verenigde Staten zou moeten opstellen. Zover dat mogelijk was in het hol van de leeuw, kwam Blair die critici tegemoet. Blair riep de Amerikanen verschillende malen op toch vooral samen te werken met de rest van de wereld. ,,Amerika moet luisteren, naast leiden.''

Idealiter zou dat luisteren natuurlijk moeten plaatsvinden binnen de Verenigde Naties. Blair stelde in de aanloop naar de oorlog in Irak alles in het werk om een VN-mandaat te krijgen voor een gewapend optreden. Dat mislukte, en nu lijkt de liefde over. Donderdag maakte hij weinig woorden aan de organisatie vuil, en positief waren ze niet. De VN moet een orgaan van 'actie' worden, niet alleen van 'debat', volgens Blair, en de VN-Veiligheidsraad moet nodig hervormd.

Dat beviel de Amerikaanse parlementsleden wel. Anders was dat toen Blair in zijn opsomming van wereldproblemen die een oplossing behoeven, ook het milieu noemde. De VS -'s werelds grootste vervuiler- hebben zich niet aangesloten bij het milieuverdrag van Kyoto. Bij Blairs opmerking dat 'Kyoto' eigenlijk niet ver genoeg gaat, bleef het stil.