Even aan boord kan niet meer

Het transport over water moet net zo'n strenge veiligheidscultuur krijgen als de luchtvaart. Studenten van de Vlissingse zeevaartschool kregen les in de nieuwe regels van de Internationale Maritieme Organisatie.

VLISSINGEN - Even langsgaan bij vrienden die op een zeeschip varen dat in de haven ligt, zonder dat iemand vraagt wat je daar te zoeken hebt -Carmen Verhagen deed dat vaak genoeg, maar sinds kort vindt ze het niet meer gewoon. Op een schip met een goed veiligheidsbeleid mag het vanaf volgend jaar niet meer. En als ze het in Amerika horen, kan de kustwacht er nu al moeilijk over gaan doen.

De studente logistiek aan de Vlissingse zeevaartschool, onderdeel van de Hogeschool Zeeland, hing deze week aan de lippen van twee Britten, voormalige leden van de militaire inlichtingendienst en sinds vijftien jaar gespecialiseerd in maritieme veiligheid. In Vlissingen gaven zij een cursus over de nieuwe veiligheidsregels die de Internationale Maritieme Organisatie (IMO) heeft afgekondigd. Het transport over water moet net zo'n strenge veiligheidscultuur krijgen als het vliegverkeer, en dus moeten wereldwijd honderdduizenden werknemers in havens en op schepen op de hoogte zijn van de nieuwe regels.

Carmen Verhagen heeft nog niet het idee dat ze een natuurtalent is. ,,We moesten uit beelden van een bagagescanner de dingen halen waarmee je een vliegtuig kunt opblazen. Ik had er maar zestien van de dertig goed.'' Maar een veiligheidsofficier hoeft dat ook niet perfect te kunnen -hij of zij moet weten hoe de scanners werken en wat de beperkingen ervan zijn.

A. ter Weele, die voor de Hogeschool Zeeland de cursus organiseerde: ,,De trainers overtuigen je vooral van de enorme creativiteit van terroristen. Mobiele telefoons die je kunt ombouwen tot pistool, het gaat in de richting van de James Bond-films, maar het komt echt voor. En ze leren je hoe je op moet letten. Bijvoorbeeld: niet alleen afgaan op dingen die ongewoon zijn, maar ook op de afwezigheid van dingen die wel gewoon zijn. ''

De trainers -die geen behoefte hadden aan journalisten in hun buurt- gingen zich met beveiliging van schepen en havens bezig houden na de kaping van de Achille Lauro in 1985, een cruiseschip op de Middellandse Zee. De kaping van een cruiseschip ligt ook nu meer voor de hand dan een aanslag op een vrachtschip, denkt Ter Weele. ,,Ze lopen in het oog, er zijn meestal Amerikanen aan boord, en ze vertegenwoordigen als het ware de westerse welvaart.'' Daar staat tegenover dat in het laatste halfjaar van 2002 de enige aanslag van betekenis op een schip die op de Franse tanker Limburg was.

De nieuwe IMO-regels schrijven alle zeegaande passagiersschepen en alle vrachtschepen van meer dan 500 ton een aantal administratieve en gedragsregels voor. Zo is het voortaan verplicht een logboek te hebben waarin alle havens staan die het schip heeft aangedaan. En elk schip moet een groot registratienummer op de romp krijgen.

Niet alle voorstellen van de internationale IMO-werkgroep zijn door de IMO-landen (alle zeevarende leden van de VN) geaccepteerd. Een verplichte controle van de achtergrond van de opvarenden werd bijvoorbeeld een te grote schending van de privacy gevonden. De gedachte dat de regel eerder onpraktisch zou zijn, omdat elke varensgast wel eens met de politie in aanraking komt, berust volgens Ter Weele op een vooroordeel dat hoogstens vóór de Eerste Wereldoorlog een kern van waarheid had: ,,Ik heb zelf zes jaar gevaren en de enige keer dat ik een collega in de cel heb zien zitten, was voor pissen in een parkje in Bermuda.''

De belangrijkste eis van de IMO aan alle schepen en havens is dat er een veiligheidsplan is. Dat moet voorschrijven hoe de veiligheid in de gaten wordt gehouden onder gewone omstandigheden, onder een staat van verhoogde paraatheid en onder de noodtoestand, wanneer een aanslag op komst lijkt.

Het meeste wat scheepsvolk en passagiers zullen merken van de nieuwe regels is de controle van identiteit en bagage bij het aan boord gaan. Maar achter de schermen zal er nog heel wat afgepiekerd worden over de nieuwe regels. Carmen Verhagen: ,,Ik heb deze week het verschil geleerd tussen beveiliging en veiligheid. En die zitten elkaar soms in de weg. In een werkplaats is het handig als de nooddeuren alvast openstaan voor als er iets gebeurt. Maar de beveiliging kan nodig maken dat je ze dicht houdt.''

Ter Weele ziet nog een ander probleem: ,,Als je naar hetzelfde veiligheidsniveau gaat als de luchtvaart, krijg je ook dezelfde kosten. Dat zijn eerder procenten dan promilles. Dat kan kleinere rederijen de das omdoen.''