Het geweten van de regering

Tot de winst van het turbulente jaar 2002 behoort dat de voorzitter van de Tweede Kamer in een open procedure wordt gekozen. De zittende voorzitter, de liberaal Weisglas, speelde een sterke rol in deze cultuurverandering. Hij tartte na de vorige verkiezingen de gewoonte van de grote partijen de voorzitter vanuit de achterkamer in de stoel te parachuteren door zich op eigen titel te kandideren. Daarmee getuigde hij van de ware politieke geest. Je kunt vaak klagen over een regenteske cultuur, maar niets is zo overtuigend als het stellen van een persoonlijke daad. Weisglas mag zich dus gelukkig prijzen dat hij het nu tegen twee geduchte concurrenten mag opnemen.

Een open verkiezing geeft de kamervoorzitter, wie dat vandaag ook zal worden, meer gezag en versterkt de positie van de Tweede Kamer als geheel. De volksvertegenwoordiging laat ermee zien dat ze haar eigen zaken regelt en niet een verlengstuk is van de macht. In dat perspectief maakt het weer niet zoveel uit of de voorzitter afkomstig is uit de grootste partij, de oppositie of een kleinere partij.

De grootste uitdaging voor het parlement is zijn functie van volksvertegenwoording te herstellen. De opkomst van het fortuynisme heeft laten zien dat hieraan het nodige schortte, maar ook dat er misverstanden bestaan over wat de Kamer vermag. Daarom is het niet alleen nodig de werkwijze meer in overeenstemming te brengen met het ritme van de samenleving, maar ook om de functies van het parlement opnieuw te doordenken. De afgelopen tijd is de roep om meer dualisme sterker geworden, maar veel inhoud is er nog niet aangegeven. Ook hier komt het op daden aan, zoals het kort houden van een regeerakkoord en uitbanning van het Torentjesoverleg als instituut. Tegelijk is helderheid nodig op wat de Kamer wel en niet kan, om illusies te vermijden. Hier kan een voorzitter een voortrekkende rol spelen.

Een aanknopingspunt biedt de staatsrechtsgeleerde A.M.Donner, die de Kamer bezag als het geweten van de regering. Het geweten kan weliswaar niet handelen, maar wel oordelen. Dat relativeert de functie van de Kamer, maar geeft er tegelijk een diepere betekenis aan, omdat de regering niet rustig kan handelen zonder instemming van haar geweten, zeker niet voor langere tijd.