Bot in de wachtkamer: dat geeft problemen

Jaap de Hoop Scheffer vertrekt 3 december als minister van buitenlandse zaken, Ben Bot volgt hem op. Een minister die weggaat en een minister in de wachtkamer, daar komen volgens de oppositie problemen van.

DEN HAAG - Eigenlijk zou de Tweede Kamer vanochtend met onder anderen de minister van buitenlandse zaken debatteren over de Navo en het Europees veiligheidsbeleid. Dat gaat niet door. In plaats daarvan heeft de Tweede Kamer, op verzoek van GroenLinks, de premier naar de Kamer geroepen. Die moet maar eens uitleggen wat de komende twee maanden de positie van De Hoop Scheffer is.

Volgens het kabinet -gesteund door de coalitiepartijen- is die positie zo helder als glas. De Hoop Scheffer wordt per 1 januari secretaris-generaal van de Navo. Drie weken daarvoor, op drie december, draagt hij zijn ministerschap over op oud-diplomaat Bot.

Die derde december is geen toevallige datum. Een en twee december vergadert de top van OVSE, de organisatie voor veiligheid en samenwerking in Europa. Die zit Nederland dit jaar voor en voor het succes daarvan is het volgens het kabinet van groot belang dat De Hoop Scheffer dat karwei dit jaar afmaakt. Daar kan je nu niet zomaar een ander mee opzadelen, meent het kabinet.

Net zomin was het voor het kabinet denkbaar om met de opvolging van de minister van buitenlandse zaken te wachten tot begin december. Want dan blijft het speculeren aanhouden. Dat is voor niemand goed, maar zeker niet als CDA-fractieleider Verhagen in het geding is, die ook nog eens de voorkeur had van Balkenende.

Dus heeft Nederland èn een minister van buitenlandse zaken die vertrekt èn eentje die klaar staat om het roer over te nemen. Geheel zonder problemen is dat zelfs voor de coalitiepartijen CDA, VVD en D66 niet. Zij kunnen zich vinden in de formule, maar zij vinden het niet wenselijk de kabinetsplannen voor buitenlands beleid voor volgend jaar te bespreken met De Hoop Scheffer. Die is er immers niet meer bij als ze worden uitgevoerd. Daarom is dat debat uitgesteld tot half december, als Bot is beëdigd.

Tot die tijd wil D66 trouwens alle Navo-zaken bespreken met de premier. Want De Hoop Scheffer heeft sinds zijn benoeming toch ook een beetje een Navo-pet op.

Daar heb je het al, verzucht de oppositie. De begroting moet worden opgeschoven, D66 begint over de moeilijkheden als de Navo in het geding is. De oppositie kan er nog wel wat problemen bij verzinnen. Wat te doen met de vergadering van de Europese premiers en ministers van buitenlandse zaken over de Europese Grondwet, vraagt de SGP zich af. Zit De Hoop Scheffer daar gewoon aan terwijl hij al met 'een been buiten de deur hangt'? Of neemt Balkenende VVD'er Atzo Nicolaï mee, de staatssecretaris van Europese Zaken? En wat, vraagt de SP, als Nederland gevraagd wordt of de troepen in Irak langer kunnen blijven? Of als er militairen naar Liberia moeten?

Principiëler ligt de vertrouwensvraag. De Kamer wordt, vindt de oppositie, haar belangrijkste machtsmiddel uit handen geslagen. Ze kan het vertrouwen in een minister opzeggen, maar een minister die zijn ontslagbrief al heeft geschreven naar huis sturen, is een betekenisloos gebaar.

Vooralsnog ziet de oppositie niet in waarom het kabinet zich deze problemen allemaal op de hals haalt. Iedereen onderschrijft het belang van de OVSE-top. Maar de linkse oppositie vindt het argument dat De Hoop Scheffer daarvoor per se aan moet blijven, te mager. Ook de SGP heeft overtuigender redenen nodig om af te wijken van de hoofdregel 'opstappen is wegwezen'.