Hoofdschudden en fulmineren

Na 34 jaar schreef Ruud Verdonck (57) gisteren zijn laatste column voor deze krant. Een verslaggever is hij nooit geweest. Verdonck is een columnist. En hij gaat door met schrijven: ,,Alleen de dood kan een columnist van een stukje weerhouden.''

'Columns zijn eigenlijk schilderijtjes die her en der in de krant zijn opgehangen'', schreef Ruud Verdonck in het Trouw Schrijfboek. Om die metafoor nog maar eens te gebruiken: in de afgelopen 34 jaar heeft Verdonck een verbijsterende kunstcollectie bij elkaar geschreven. Wat je overigens ook van die schilderijtjes vindt. Want columns moeten de lezer prikkelen, vindt Verdonck. En dat de stukjesschrijver daarom door een deel van de lezers wordt gehaat, is geen probleem: dat betekent dat je tenminste wordt gelezen. Brieven van lezers in de trant van 'De manier waarop Ruud Verdonck in zijn column van die en die dag in Trouw tekeerging, heb ik als zeer stuitend ervaren' laten zien dát hij werd gelezen.

Verdonck neemt afscheid als columnist van de krant, maar werd indertijd aangenomen als verslaggever, op de sportredactie. In 1969 regelde het uitzendbureau een baantje op het redactiesecretariaat van Trouw. Kort daarop solliciteerde hij op de sportredactie en hij werd aangenomen.

,,In die tijd ontbrak het de krant aan een krachtig zelfbewustzijn'', vertelt Trouw-senior Willem Breedveld. De kaders van de verzuiling vielen weg. De krant hoefde niet meer als vanzelfsprekend binnen de kaders van de Anti-Revolutionaire Partij te opereren. Breedveld: ,,In zijn eerste jaren op de krant was Verdonck nog vrij onopvallend, maar in de loop der tijd begon hij zich te profileren. Hij werkte knetterhard en heeft veel bijgedragen aan de positionering van de krant.''

De sportredactie was inmiddels sport op zondag gaan verslaan en ontwikkelde een eigen, kritische visie. Mede daardoor viel Trouw ook buiten de eigen traditionele lezerskring op.

Later, toen Verdonck zitting nam in het redacteurengroepje dat de commentaren schrijft, hielp hij mee aan het openbreken van het isolement van de krant en de ontwikkeling van het zelfbewustzijn.

Verdonck ontpopte zich -eerst bij de sport-, vanaf 1980 op de mediaredactie- snel tot columnist. Noodgedwongen wellicht, want verslaggeversbloed heeft hij niet, zegthij zelf. Verslaggevers -die gaan eropuit, die zoeken nieuws, staan tot de enkels in het bluswater hun aantekeningen te maken, die observeren en pluizen uit, om daar uiteindelijk een zo onafhankelijk mogelijk bericht van te metselen. Verdonck is niet iemand die graag interviewt, of iemand opbelt met een verzoek om informatie. ,,Het behoort tot de grondrechten van iedere Nederlander om zelf te bepalen met wie hij wel en niet wenst te praten'', schreef hij zelf ooit. Allergisch bijna lijkt hij voor 'journalistieke humbug' en gewichtigdoenerij in het circuit van voorlichters. Breedveld: ,,Ruud is veel te ongeduldig voor de verslaggeverij. Het liefst zat hij op de redactie, beide benen op het bureau en de tikdoos op schoot, razendsnel een stoet gedachten en meningen te ontwikkelen.''

Bij de Trouw-collega's zorgde dat voor wisselende reacties. De een noemde het een gezonde vorm van kritische distantie. De ander vond die Alleingang irritant, a-journalistiek en 'van buiten de wereld'. Dat laatste werd het meest manifest toen Verdonck in 1986 chef van de nieuwsdienst werd. Een deel van de redactie vond dat de kwaliteit van het nieuwskatern daardoor achteruit holde. In 1988 stopte hij daarom als chef en begon weer te schrijven -columns vooral. Hij moet ontstellend veel tv hebben gekeken: bijna dagelijks was er een tv-kritiek te lezen.

,,Voor Ruud is columns schrijven een vanzelfsprekendheid'', vertelt Trouw-artdirector Erik Terlouw. ,,Hij is een soort cartoonist, een kwajongen in een voortdurende vorm van afstandelijke verontwaardiging. Dat levert telkens weer voldoende stof tot schrijven op.''

Het valt op: wie wat grasduint door de vele honderden Verdonck-columns en tv-kritieken bemerkt algauw die licht cynische, vaak humoristische verontwaardiging en afstandelijkheid. Hij benadert zijn onderwerp, trekt in een snelle beweging maskers weg om daar vervolgens met priemende vinger tegen te fulmineren of met de handen in de zij hoofdschuddend er zijn teleurstelling over uit te spreken. Of je het dan met hem eens bent of niet: ,,Dat is een soort lichtheid die de Trouw-lezer wel prettig vindt'', zegt Willem Breedveld. ,,Het is herkenbaar. Hij weet grote thema's, grote verhalen, grote personen tot kleine, duidelijke proporties terug te brengen.''

Verdonck neemt vervroegd afscheid van de krant. Hij maakt gebruik van een vertrekregeling voor ouderen, nadat hij drie jaar geleden met de hoofdredactie in conflict was gekomen over de koers van de krant en zijn positie op de redactie. Beide partijen slaagden er niet in daar een oplossing voor te vinden. 'Een columnist gaat niet met de vut', stond gisteren boven Verdoncks laatste column. Hij blijft schrijven, op zijn eigen website: www.ruudverdonck.nl.