Tot de hel dichtvriest

Na de opkomst en het succes van Pim Fortuyn drong in de PvdA het besef door dat de partij goud in handen had met een figuur als Johan Stekelenburg. Een held van het volk, maar door de partij niet als zodanig herkend, laat staan op waarde geschat. Stekelenburg gold als een joviale vent, met wie je gezellig een glas kon drinken, maar voor het grote politieke werk en het dragen van de sociaal-democratische beweging te licht. Wouter Bos, sinds eind vorig jaar PvdA-leider, probeerde de vergissing nog te herstellen. Hij zocht tijdens de verkiezingscampagne begin dit jaar Stekelenburg aan als kandidaat-premier van de PvdA, maar hij kwam te laat. De oud-vakbondsman had net van zijn arts te horen gekregen dat hij kanker had.

De KVP maakte ooit dezelfde vergissing, maar erger nog, met Piet de Jong. De partijtop gooide hem na zijn succesvolle premierschap aan het eind van de jaren zestig op de schroothoop, omdat hij niet paste bij de progressieve tijdgeest. De Jong gaat nu door voor 'de meest onderschatte premier van Nederland'. Hij trad oproerige studenten en jongeren tegemoet zoals hij aan boord van de onderzeeboot dolgedraaide bemanningsleden opving, op een verende manier. Daarnaast leverde zijn als conservatief bekendstaande kabinet een wetgevingsprogramma af, waarbij het kabinet-Den Uyl de vingers zou hebben afgelikt, zo progressief was het.

Dat werd in die tijd niet herkend en erkend. Tegen het eind van de rit van het kabinet kwam KVP-voorzitter Fons van der Stee bij De Jong langs met het aanbod de tweede plaats in te nemen op de noordoostelijke kieslijst van de KVP. In zijn biografie lezen we: ,,Daar had De Jong geen behoefte aan. Na anderhalve minuut zette hij Van der Stee buiten de deur. Hij vond diens optreden tactloos en onbeschoft.'' Naar buiten toe liet de afgedankte premier naderhand weten ,,dat hij blij was te leven in een land waar gelukkig de overdracht van het bestuur zo geruisloos, vanzelfsprekend en goed geregeld is''. Loyaal tot en met, al ontging de goede verstaanders het bijtende sarcasme niet. De Jong staat met afstand nummer één in het lijstje van

De tien meest onderschatte figuren in de Nederlandse politiek:

1 Piet de Jong

2 Johan Stekelenburg

3 Pim Fortuyn

4 Dries van Agt

5 Paul Rosenmöller

6 Jaap de Hoop Scheffer

7 Rob van Gijzel

8 Erica Terpstra

9 Gerd Leers

10 Willem Drees jr.

Na de abrupte beëindiging van zijn loopbaan in de politiek ontging Piet de Jong ook nog eens de hoge post van vice-voorzitter van de Raad van State. Hans Wiegel noemde hem twee jaar terug 'de beste vice-president die de Raad van State nooit heeft gehad'.

In de politiek ben je nooit zeker van je lot. Soms moet je met de tijdgeest meebuigen, soms er onverstoorbaar tegen ingaan, zoals Van Agt ten tijde van het kabinet-Den Uyl. Van je bondgenoten ben je nooit helemaal zeker. De Britse admiraal Fisher besloot ooit een brief aan zijn vriend Winston Churchill, minister van marine, met de woorden: ,,Geheel de Uwe, tot de hel dichtvriest.'' Maar hij liet Churchill, toen deze kort nadien in politieke problemen kwam, vallen als een baksteen.

Met Jaap de Hoop Scheffer is het vreemd gegaan in de politiek: door zijn politieke vrienden wellicht overschat als de man die het CDA succesvol uit de oppositie zou kunnen leiden, naderhand door zijn politieke tegenstanders onderschat als minister van buitenlandse zaken.

Politici die dicht bij de gewone mensen staan, worden in Den Haag al gauw een tikje meewarig aangekeken. Niet alleen Stekelenburg onderging dat lot, ook kamerleden als Leers, Terpstra en Van Gijzel en niet te vergeten Pim Fortuyn. De jonge Drees onderschatte de moeilijkheden van het vak van politicus, zijn tegenstanders onderschatten zijn originele en vooruitziende blik. Hij heeft naderhand op nogal wat punten gelijk gekregen. GroenLinks verkeek zich lang op de politieke talenten van Rosenmöller.

Vorige week vergeten in de categorie politici die resoluut hun snor hebben afgeschoren: Aart Jan de Geus, minister van sociale zaken en werkgelegenheid.

Reacties? parlement@trouw.nl