Een tragische geschiedenis van vuige complotten door grote machten

Een samenzwering tegen Servië, noemt Milosevic het proces dat vandaag precies een jaar geleden tegen hem begon. Een nieuw geschiedenisboek beschrijft de 20ste eeuw net zo.

BELGRADO - ,,Zo'n etnocentrisch studieboek is er zelfs in de tijd van Slobodan Milosevic niet verschenen.'' Historica Dubravka Stojanovic kan zich er keer op keer weer over opwinden. Een dit studiejaar verschenen geschiedenisboek voor de hoogste klassen van de middelbare school, beziet de 20ste-eeuwse geschiedenis als een groot complot van de grootmachten om Servië eronder te houden.

De nadruk in het boek ligt op de Tweede Wereldoorlog. ,,De analyse staat diametraal op wat ons tot nu toe werd geleerd'', zegt Stojanovic (40). ,,Tito wordt consequent een agent van de Komintern genoemd, en de partizanen waren collaborateurs die op grote schaal -en als enigen- oorlogsmisdaden pleegden.''

Over de wandaden van de Servische nationalisten, de cetniks, wordt gezwegen. ,,Terwijl zij niet alleen in Bosnië, maar ook in Servië gruweldaden hebben begaan.'' Dat de cetniks met de Duitsers samenwerkten wordt slechts aangestipt -als een 'rationele politiek om Servië te redden'. En de reden waarom de geallieerden hun steun gaven aan Tito, en niet aan de cetniks: Servië klein houden.

,,En zo interpreteren ze de hele geschiedenis van de 20ste eeuw.'' Het recept is ook gebruikt voor de geschiedschrijving van de laatste tien jaar, aldus de historica, die onder Milosevic actief was in de anti-oorlogsbeweging. Al is de toon daar opmerkelijk afstandelijk. ,,Het is niet zo dat het bloed van de pagina's spat. De wonden zijn blijkbaar nog te vers.''

Inhoud, en sowieso publicatie van het boek, kwam als een grote verrassing. Na de val van Milosevic viel het ministerschap van onderwijs toe aan een lid van de Burgeralliantie, een van de meest liberale partijen van DOS, de coalitie die een eind maakte aan Milosevic' regime. Aan het middenkader veranderde weinig. Dat middenkader heeft, zonder de minister te raadplegen, het boek erdoor gedrukt. ,,Het idee was: geen heksenjacht. Mensen veranderen als ze maar goed geïnformeerd worden. We waren iets te goed van vertrouwen.''

Stojanovic, werkzaam aan de filosofie-faculteit van de Universiteit van Belgrado, noemt het nieuwe boek uitgesproken slecht. ,,Wetenschappelijke onderbouwing ontbreekt volledig.''

De studieboeken die onder het regime-Milosevic verschenen zaten veel slimmer in elkaar, meent de gedreven historica. ,,Daarin werd tenminste geen onzin beweerd, al was het een uitgekookte selectie van feiten die moesten aantonen dat de volken op de Balkan altijd met elkaar in strijd zijn geweest.'' Daarmee herschreven ze de onder Tito gangbare versie dat de Slavische broeders al sinds de 6de eeuw wachtten op vereniging in de staat Joegoslavië.

Het goede nieuws is dat het nieuwe studieboek in de praktijk weinig wordt gebruikt. ,,Leraren laten de boeken gewoonlijk links liggen. Ze vertellen hun eigen verhaal en de leerlingen schrijven het op.'' Dat is gelijk ook het slechte nieuws: ,,We hebben geen idee wat de leerlingen eigenlijk te horen krijgen. Wel weten we dat het bijna altijd eenrichtingverkeer is. De leraar heeft gelijk, er is maar één interpretatie van de geschiedenis. Dat is gevaarlijk.''

Bijscholing van de tweeduizend geschiedenisleraren moet daarin verandering brengen. ,,Meer aandacht voor sociale geschiedenis, minder voor politieke en oorlogsgeschiedenis. En leerlingen confronteren met verschillende interpretaties van wat er gebeurd is, om te laten zien dat er vaak meer dan één waarheid is. Dat is ook belangrijk voor de democratisering van dit land.''

De mede door haar opgerichte vereniging Euroklio heeft, met geld van de Nederlandse ambassade, inmiddels diverse cursussen gegeven. Er is ook samenwerking met geschiedenisleraren uit andere Balkanlanden voor lesmateriaal, ondermeer over het Ottomaanse Rijk -een zwarte vlek in de Servische geschiedenis. ,,Bij ons wordt het einde van de Turkse hegemonie gepresenteerd als een bevrijding, maar voor de Albanezen was het juist een trauma. We willen beide kanten laten zien.''

Het zal, erkent Stojanovic, nog wel even duren voor er eensgezindheid bestaat over de inhoud van de nieuwe schoolboeken. ,,Je kunt niet verwachten dat in zo'n boek Servische wandaden in Bosnië worden beschreven als onze eigen regering die nog niet eens heeft erkend. Misschien dat de tijd er rijp voor is als alle processen in Den Haag zijn voltooid.''