Mouw omhoog, naald erin, klaar

De politiek blijft dralen over de vrije verstrekking van heroïne, maar de hulpverleners staan niet stil. Gratis drugs liggen klaar voor een nieuwe groep van 200 zwaarverslaafden.

UTRECHT - Stipt om half zes gaan de deuren aan weerszijden van de glazen uitdeelpost open. Door de linkerdeur lopen drie magere mannen naar binnen. Ze krijgen door de gleuf in de balie een bakje toegeschoven: stukje aluminiumfolie, aansteker, zakje heroïne. De drie krijgen een half uur de tijd om, onder toezicht, hun heroïne te verhitten en inhaleren. De enige 'spuiter' gaat door de rechterdeur. Hij heeft veel minder tijd nodig. Mouw omhoog, band om de arm, naald erin, klaar. ,,Goede vaten'', grinniken Hans Post en Anne de Wit, arts en verpleegkundige bij de Utrechtse post voor medische verstrekking van heroïne.

Sinds 1999 hebben 66 zwaarverslaafden in Utrecht meegedaan aan het experiment -in zes steden- met verstrekking van gratis heroïne op medische indicatie. Sommigen werden tussentijds uit het project gezet, omdat hun lichamelijke en psychische conditie niet genoeg vooruit ging. Anderen wegens agressief gedrag of omdat ze de gevangenis in moesten. En enkelen besloten af te kicken: een onbedoeld, maar welkom effect van de gratis verstrekking. ,,Hun leven werd een stuk stabieler sinds ze niet meer de hele dag achter heroïne hoefden aan te jagen'', zegt Anne de Wit. ,,Daardoor konden ze na 20 of 25 jaar besluiten om het voor gezien te houden.''

Van de eerste lichting zijn er nog 20 over die -gemiddeld tweemaal daags- naar de post komen; sinds de sluitingsdatum van het experiment, 1 mei vorig jaar, was er een 'patiëntenstop'. Maar op het bureau van Hans Post ligt weer een stapel dossiers. Er komt namelijk een vervolg. Dezer dagen zijn de posten in Utrecht, Amsterdam, Rotterdam, Heerlen, Groningen en Den Haag doende met de selectie van een nieuwe groep van 200 'extreem verloederde, soms ernstig zieke verslaafden voor wie noch afkicken, noch een onderhoudsdosis methadon soelaas biedt' -de woorden van ex-minister Borst.

Aan die strenge criteria voldeed ook Peter, 48, zo'n tweeënhalf jaar geleden. Maar eerst moest hij een jaar op de wachtlijst, vertelt hij. ,,Slopend'' was dat. Hij gebruikte heroïne en methadon, en daarnaast nog wat cocaïne en hasj. Het geld daarvoor verdiende hij met de verkoop van Straatnieuws, of zwart werken. Al met al was het een heel gedoe. Nu komt hij drie keer per dag naar de Kaatsstraat voor zijn heroïne, dat is een stuk rustiger. Verder zit hij een beetje thuis. ,,Het is niet echt lekker weer'', zegt hij. ,,Anders ga ik een stukje fietsen.'' Nee, schudt hij, veel contact met mensen heeft hij niet, buiten de vaste bezoekers van de heroïnepost.

Gratis heroïne, veel meer was er niet voor de deelnemers aan het eerste experiment. Meer kón ook niet, want doel was nu juist het 'kale' effect van de vrije verstrekking te onderzoeken. Dat ligt anders voor de 200 nieuwkomers, wederom proefpersoon in een wetenschappelijk onderzoek. Zij krijgen een uitgebreider aanbod van psychosociale zorg, 'tot en met psychotherapie', belooft onderzoeker Vincent Hendriks van de Centrale commissie behandeling heroïneverslaafden (CCBH). ,,We gaan bovendien stelselmatig, om de paar maanden, vragen of de deelnemers niet toch willen stoppen.'' Verder wordt regelmatig hun psychische en lichamelijke gezondheid onderzocht, naast crimineel gedrag en contacten met niet-verslaafden.

,,We kunnen mensen straks meer bieden'', verwacht Hans Post. ,,Ze hebben vragen op allerlei gebieden: hulp bij huisvesting, omgaan met geld, het contact met vrouw en kinderen herstellen, dagbesteding.'' In Utrecht wordt nu ook geprobeerd de contacten met andere hulpverleners en instanties aan te halen, zoals sociale pensions en nachtopvang. Als het aan Hans Post en Anne de Wit ligt, ontstaat een sluitend netwerk van verslavingszorg. Daarin moet de vrije verstrekking een vaste plaats krijgen. ,,Maar we moeten oppassen dat het niet zo gaat als met de methadonprogramma's'', waarschuwt De Wit. Daarvoor is volgens hem veel te weinig geld beschikbaar, zodat de hulpverlening aan weinig anders toekomt dan uitdelen.

Probleem is nog altijd de tijdelijke status van de gratis heroïne. Het nieuwe experiment duurt twaalf maanden en wat er daarna gebeurt, is vooralsnog onzeker; daarover moeten een nieuw kabinet en de nieuwe Tweede Kamer beslissen. ,,Rampzalig voor ons, maar vooral voor de deelnemers'', zegt Post over die voortdurende onzekerheid. ,,Het zou heel jammer zijn als dit verdwijnt. Sommige deelnemers raken panisch bij die gedachte.''