Geloof komt niet meer via navelstreng binnen

In de stad is het begonnen, in de stad moet de opleving komen. De rk bisschoppen van Europa bereiden een grootschalige en meerjarige stadsevangelisatie voor; eind mei is in Wenen de eerste internationale samenkomst, Nederland laat nog even op zich wachten.

Het eerste mensenpaar bevond zich in de hof. In die zin is de Bijbel, kan men zeggen, landelijk gericht. De stad is waar Kaïn huist, de mens zoals hij niet bedoeld was, in den beginne. Maar het kan verkeren: het christendom gedijde in de stad, daarbuiten woonden de peasants, de pagani, de heidenen. Net als in het jodendom: Jeruzalem was de plaats, ver daarvandaan was het 'Galilea van de heidenen' en woonde het 'volk dat de wet niet kende'.

In Europa woont de helft van de mensen in grote steden. Het is er een en al secularisatie, pluriformiteit, onverschilligheid, individualisme. Wie toch wat zin wil zoeken, scharrelt uit een royaal aanbod van geestelijke delicatessen en fopartikelen wat leeftocht bij elkaar voor morgen. Eeuwige en absolute waarden, gevestigde godsdiensten, de ware kerk zijn uit.

Inmiddels zijn de religieus meer homogene dorpen al lang niet meer in staat de lamp brandend te houden; van kloosters en abdijen gaat alleen nog wat warmte uit als je er heel dicht op zit. Een stralingsbron voor hun wijde omtrek zijn ze niet meer. Wil het Evangelie in deze streken overleven dan moet men het langs andere wegen terug naar de stad brengen.

'Evangelisatie' is vooral een protestants woord, maar sinds een jaar of twintig kruipt het ook het katholieke jargon binnen. De roep om 'nieuwe evangelisatie' klinkt luid en vaak maar de oogst blijft schraal.

Maar dat gaat veranderen. Het geloof is in de laatste decennia niet geheel uitgeroeid maar lijkt zich terug te trekken in een aantal nieuwe 'Bewegingen', of movimenti. Focolare, Emmanuel, Neo-catechumenaat, Opus Dei, San Egidio, de Kommel en meer. Vaak leiden deze bewegingen van fijnen, rechtzinnigen, preciezen, toegewijde jeugd een in zichzelf gekeerd of zelfgenoegzaam leven: plaatsen van licht en enthousiasme in de duistere, cynische stad. Elders, in de parochies, is het sappelen. Men kijkt er met afgunst en onbegrip naar het succes van deze roomse varianten van halleluja- christendom. Ze heten wel sektarisch, niet van deze tijd gezien, rechts, rijk, autoritair en dweperig.

Michael Stoelinga van de Emmanuel-Gemeenschap in Nederland ziet het anders. Hij denkt dat de bewegingen -met overigens onderling grote verschillen in methoden en opvattingen- het hunne kunnen inbrengen in de parochies. De Stadtmission in Wenen is komend voorjaar gastvrouw voor het eerste internationale missiecongres. Het zal niet bij vergaderen alleen blijven, de evangelisatie wordt ter plaatse prompt aangepakt -zoals ook gebruikelijk bij de massale congressen voor rondreizende evangelisten die we kennen in de kring van Billy Graham - maar dan anders. Trouwens de Weense Stadtmission gaf vorige maand al een voorproefje door met een levende kerststal door het centrum te trekken.

De 'movimenti' groeien en bloeien bij de gratie van het persoonlijke geloofsenthousiasme van de leden. Stoelinga gelooft dat dit is door te geven, ook in de doorsneeparochie, aansluitend bij de grotere belangstelling voor spiritualiteit. Het duurt volgens hem nog wel even voor de euromissie Nederland aandoet. Dit jaar Wenen, dan volgen Parijs, Lissabon en Brussel. Misschien dat over een jaar of zes, zeven iets dergelijks in Nederland kan. Maar Stoelinga is bescheiden: zijn Emmanuel-gemeenschap is maar klein. Denk groot, zegt hij. Een vlammetje kan een veenbrand veroorzaken.

De Belgische kardinaal Danneels is gangmaker van de Europese stadsmissie. Hij verwijst naar de gelijkenis van het zaad dat deels op de weg, deels op rotsige bodem, tussen dorens en distels viel, deels door vogels werd weggepikt. De stadsapostelen van straks moeten volgens hem vertrouwen op de Heilige Geest, 'de grote zaaier'. Gebrek aan vertrouwen en angst vormen de de grootste verzoeking.

De kardinaal was dinsdag te gast nota bene bij EO-man Andries Knevel, die elke katholiek haast bejegent als een alien, telkens stomverbaasd als blijkt dat het kan praten. Volgens Danneels beleeft katholiek Europa voor het eerst sinds 1500 jaar dat het geloof niet meer via navelstreng en moedermelk en het sociale weefsel van de kerk wordt doorgegeven. Het moet weer zoals ooit van mond tot mond.

Knevel gunde de kardinaal maar weinig tijd, te kort om te horen of de kerk met haar movimenti de stad iets anders heeft te bieden dan wat ze al kent van Billy Graham, de mormonen, Jehova's getuigen. De 'Weense congressen' moeten het Europa laten zien.