CDA moet democratie drastisch vernieuwen

De kiezers hebben hoegenaamd geen invloed op de selectie van volksvertegenwoordigers en regering. Er moet onder meer een directere band komen tussen kiezer en gekozene, doordat de kiezers rechtstreeks de minister-president kiezen.

De elites van de eroderende politieke partijen maken de dienst uit. De politieke elite is van niemand meer, zoals de sociaal-democraat Peper in zijn boek 'Een dolend land' zegt. De christen-democraten Wijffels en Brinkman spreken van een 'systeemcrisis'.

Is de uitslag van 22 januari 2003 met een blijvend(?) electoraal herstel voor de van oorsprong traditionele partijen als CDA en PvdA nu een opmaat naar stabilisatie? Dat zou kunnen, maar dan moeten die twee partijen wel met een baanbrekende visie komen op het punt van reinventing democracy.

Het kabinet-Balkenende I had hier weinig te bieden. Het ontbrak in het Strategisch Akkoord aan een fundamentele analyse. Dat is vreemd, omdat alleen al het verkiezingsprogramma van het CDA 'Betrouwbare overheid, betrokken samenleving' (2002) bewust voor verdere investeringen en hervormingen van ons staatsbestel kiest. Het nieuwe verkiezingsprogramma 'Betrouwbare overheid, betrokken samenleving, Balkenende' zet die lijn onverminderd voort. Een nieuw kabinet met de PvdA kan zich revancheren door binnen honderd dagen een politiek vernieuwingsprogramma te presenteren. Wouter Bos heeft in de campagne daar nadrukkelijke openingen voor geboden met onder meer zijn pleidooi voor de gekozen minister-president. Uitgangspunt dient daarbij te zijn een vitalisering van en een investering in de wijze waarop onze democratie ingericht dient te worden. Enkele voorstellen:

Een gemengd kiesstelsel in combinatie met de invoering van een kiesdrempel (3 procent). In wezen het Duitse stelsel met een stem op een partij en een stem op een regionale kandidaat.

De gekozen burgemeester, te beginnen in de grote steden. Daar zijn de problemen het grootst. Een stevig bestuur is nodig onder leiding van een krachtige burgemeester. Dat is in de meeste landen zo.

De gekozen minister-president. Hiermee wordt optimaal recht gedaan aan de eigen keuze van de kiezer. Zo'n gekozen minister-president dient ook meer bevoegdheden te krijgen. Al jaren wordt in campagnes deze gedachte in feite uitgedragen ( 1977 Den Uyl, 1986, Lubbers, 1994 Kok, 2002, Fortuyn, 2003 Balkenende).

Afschaffen van (raadgevende) referenda. In een vernieuwde, representatieve democratie moeten de gekozenen met het mandaat van de kiezers aan de slag. De vertegenwoordigende democratie wordt onwerkbaar, indien de volksvertegenwoordigers hun verantwoordelijkheid ontlopen door tussentijds bij de kiezers te rade te gaan. Indien de kiezers bij een verkiezing meerdere stemmen kunnen uitbrengen, biedt dat voldoende mogelijkheid om het beleid bij te sturen en de gekozenen te belonen of te straffen.

Een wettelijke termijn (maximaal tweemaal vier jaar) aan de duur dat politieke ambtsdragers een en dezelfde functie kunnen uitoefenen. Ervaring leert dat een te lang verblijf in dezelfde stoel 'bedrijfsblind' maakt.

Het versterken van de onderzoekscapaciteit van de Tweede Kamer, het mogelijk maken dat een gekwalificeerde minderheid (stel 30 procent) een parlementair onderzoek of een parlementaire enquête kan afdwingen. Daarmee wordt de controlerende functie van het parlement aanzienlijk versterkt.

Het kabinet informeert de kiezer regelmatig over het gevoerde beleid, onder meer door middel van internet.

De invoering van het verplichte examenvak 'democratie' (het oude vak staatsinrichting) op alle scholen voor voortgezet onderwijs.

Marnix van Rij is oud-partijvoorzitter van het CDA (1999-2001).