Zíj hebben honger, wij niet

Vijfentwintig gezinnen in Nederland leven één week lang van een voedselpakket zoals dat in Afrika wordt uitgedeeld. Het Rode Kruis wil hiermee de aandacht vestigen op de hongeractie voor Afrika. Een bezoek aan het gezin De Bruin in het Friese Drachten, dat deze week 'hongert' voor de goede zaak.

Het heeft iets weg van een oud-Hollands, of liever gezegd oud-Fries tafereel, zoals we hier zitten. Aan tafel bij de familie De Bruin in Drachten: heit Arie, mem Antje en de twee kinderen Sander en Maikel. Eén lamp verlicht de eettafel die is voorzien van een geplastificeerd tafellaken, vier borden, vier glazen water en een heel eenvoudig maal.

De familie de Bruin is een week op rantsoen, van zondagavond twaalf uur tot zondagavond twaalf uur: ieder gezinslid leeft van 1 kilo bonen, 2 kilo tarwemeel, anderhalf kilo pasta, 1 liter olie, 30 suikerzakjes en zout, met als drank thee, koffie en water. Meer niet. Meer mag ook niet, van het Rode Kruis, en van henzelf.

Arie (42), Antje (40), Sander(13), en Maikel(9) hadden het in de krant gelezen. Het Rode Kruis zocht vrijwilligers voor een experiment, vrijwilligers die stevig in hun schoenen staan, en die een week op een voedselpakket van het Rode Kruis zouden willen teren. En vrijwilligers die de media te woord zouden moeten staan. Want het experiment is vooral bedoeld voor de publiciteit. Het is moeilijk in deze tijden om de Nederlanders nog warm te laten lopen voor de honger in Afrika; de bijdragen op giro 555 stromen niet meer binnen zoals in de tijden, dat het tonen van een enkel hongerend en stervend kind op de televisie voldoende was voor gulle giften.

Arie en Antje overlegden met de eigen kinderen over het experiment. ,,De jongens wilden wel, toen werd het serieus voor ons en hebben we ons opgegeven'', zegt Antje. Van de 200 inschrijvingen werden er 25 door het Rode Kruis geschikt bevonden. In Friesland was dat het gezin De Bruin: zij doet huishoudelijk werk, hij is planner, zoon Sander doet 2 vmbo en Maikel zit in groep zes van de basisschool.

,,Het leven is totaal veranderd'', zegt Arie, die houdt van koken en het meest in de keuken actief is. ,,Je zit constant op de klok te kijken, de hele dag ben je bezig met het eten. Hoe moet je het organiseren, wanneer moet je de bonen weken? Het brood maken, kneden, en laten rijzen, hoe lang in de combi-magnetron, is het wel genoeg? In het gewone leven besef je dat niet. Maar je hoort me niet klagen. Zíj hebben honger, en wij helemaal niet. Integendeel.''

Het eten vult goed, is alleen soms te flauw. Vandaar dat Arie de Bruin veel kruiden heeft gekocht -toegestaan volgens de spelregels van het Rode Kruis- om het deeg, de bonen en de pasta wat extra smaak te geven. In het begeleidend schrijven bij de hulppakketten staan wat recepten om deze dagen door te komen. En via internet is er contact met andere 'slachtoffers' in Nederland die een week vrijwillig vasten. Vooral een ex-bakker die meedoet heeft goede suggesties gedaan.

Maikel, de jongste, had deze middag een dip, vertelt Antje. Hij kwam van buiten, had in de sneeuw, in de ijzige kou gespeeld, wilde niet wéér hetzelfde: droog brood of een zelfgemaakte soepstengel. Met een warme douche en een in de olie gebakken tosti, zonder enige inhoud, kwam hij er weer boven op. Dezelfde Maikel vertelt nu hoe ,,lekker'' hij de spaghetti met suiker van een dag eerder vond. In de keuken snijdt hij een platgeslagen stuk rond deeg in reepjes en maakt daarvan verschillende vormen: een brandweerauto, een Eiffeltoren, cijfers. De zoute koekjes zijn voor het nagerecht straks na de hoofdmaaltijd. ,,Ja, we eten hamburgers'', zegt vader Arie. ,,Ik bedoel natuurlijk bonenburgers, we slaan de bonen plat, maken er één geheel van en bakken het in de olie. Met wat kruiden. En dat wordt opgediend met wat spaghetti, of pasta zoals ze dat noemen.''

Het eten op rantsoen voor een week is eigenlijk een spel, een zeer serieus spel voor de familie. De zondag voordat het begon hebben ze nog even een pak koekjes opgegeten. En Arie heeft zaterdag een Berenburgertje gedronken, waar hij nu op deze dag nog met plezier aan terugdenkt, op teert in zijn gedachten.

Idealisme speelt volgens Antje geen rol bij hun overweging om mee te doen. Over Afrika weten ze eigenlijk niet zoveel. ,,Alleen wat we op de televisie hebben gezien, die kinderen en zo. Afschuwelijk'', zegt Antje. Arie vult aan: ,,We zijn er nooit geweest. Ja, we waren op Tenerife, en in Griekenland.'' Het experiment van het Rode Kruis is in feite vooral een levensles. Hoe kan je rondkomen met weinig eten, wat betekent dat voor het dagelijks leven. Er gebeurt veel zo'n week, alles is anders, radio, kranten, aandacht van anderen. En het is mooi meegenomen dat de hongeractie van het Rode Kruis erdoor in het nieuws komt.

Antje had vooral gevreesd voor Sander. Zou hij er op school geen problemen mee krijgen. Sander kreeg naast het droge brood, en de stengels een thermosfles (speciaal voor dit doel gekocht) met thee mee. Ze keken hem wel een beetje raar aan. Maar volgens Sander leverde het allemaal geen problemen op. Ja, er werd hem een zakje chips voorgehouden, een pesterijtje, een geintje. Maar daar kan hij wel tegen.

Maikel is op school in de fout gegaan, zonder dat hij er erg in had. Antje: ,,Hij werd vuurrood toen hij het vertelde. Juf trakteerde, op snoep, op Lange Jans. Hij heeft er een genomen, er helemaal niet bij nagedacht. Pas thuis realiseerde hij zich dat hij in de fout was gegaan.'' Sander: ,,De Cup-a-Soup was ook lekker. Geintje''.

De familie De Bruin heeft zich streng aan de regels gehouden, alleen de jongens kregen pottertjes tegen de pijn in de keel en Maikel kreeg een aspirientje.

Verder is het dagdromen. ,,Het eten valt best mee, is best lekker'', zegt Sander. Hij denkt aan de cola, die hij mist, aan de gehaktballetjes en gebakken aardappeltjes. Vader Arie mist vooral vlees, Antje het toetje, fruit en het dagelijkse kauwgommetje na het eten, Maikel de snert en de curry. Bij het televisiekijken zien ze niet graag al die lekkere dingen bij de reclame. Sander: ,,Dan zappen we snel door.''

Op deze dag is ook de zwager van Antje jarig. ,,Dat is vervelend, daar gaan we niet naar toe. Iedereen zit dan te eten en te drinken. Dat doen we niet. We blijven deze week met z'n vieren bij elkaar.'' Het eten op rantsoen heeft zo zijn voordelen. De hele week hoeft er geen geld uitgegeven te worden aan eten, er hoeven nauwelijks boodschappen te worden gedaan. En Antje en Arie zijn in korte tijd al wat afgevallen. ,,Da's mooi meegenomen.''

Het eten went snel in hun ogen. ,,Als mens pas je je snel aan, je ziet opeens wat je eigenlijk allemaal kunt missen'', zegt Antje. Problemen hebben ze wel. Antje: ,,Je krijgt zuur in je mond. En de stoelgang is anders, ik moet veel vaker naar de toilet. Bovendien slapen we slechter, ik word vaak 's nachts wakker.''

Dit weekeinde is het nog even afzien voor de familie De Bruin uit Drachten. Ze denken dat ze het net redden met alle spullen, er blijven wat pasta en bruine bonen over. Antje: ,,We gaan als beloning voor ons allen nog naar de film, naar de nieuwe James Bond. En dan als het voorbij is gaan we naar de snackbar, of bakken we zelf patat.''