Bij de kleintjes is de kas leeg

Voor politieke nieuwkomers is het sappelen tegen het euro-geweld van de gevestigde orde. Waar CDA, VVD en PvdA vele tonnen te besteden hebben, moeten nieuwe partijtjes in campagnetijd zien rond te komen van het spaargeld van de lijsttrekker. ,,Budget nul komma nul. Maar we draaien lekker, hoor.' Blik in de campagnekas van twintig partijen die meedoen aan de Tweede Kamerverkiezing.

,,Hypocriete stemmingmakerij', moppert vastgoedhandelaar Ed Maas, belangrijkste financier van de Lijst Pim Fortuyn. Zijn gram treft minister Remkes, die eind vorige maand politieke partijen per brief vroeg nog voor de Kamerverkiezingen van 22 januari brede openheid te betrachten over de herkomst van hun campagnegeld. ,,En dat zegt een minister van de VVD, een partij die decennialang bij het bedrijfsleven de hand heeft opgehouden', zegt de voorzitter van de LPF.

Remkes vroeg de politiek grote giften en sponsorbedragen te publiceren op de websites van de partijen. Geen van de twintig deelnemers aan de verkiezingen deed dat. Alleen D66 is van plan aan de oproep gevolg te geven. ,,We hebben niks te melden', zeggen de meesten.

De LPF, met een campagnebudget van een miljoen euro veruit de kapitaalkrachtigste, heeft wel wat te melden maar zal dat pas doen als het de partij uitkomt. ,,Dat miljoen zal trouwens nog wel wat meer worden', verwacht Maas. ,,We hebben flink wat kosten.' Het geld komt van een aantal sympathisanten. Wie of hoeveel dat er zijn, wil Maas niet zeggen. ,,We gaan dat in juni keurig aan de leden verantwoorden.' Ook Maas' vastgoedcollega Chris Thunnessen geldt als een belangrijk financier van de partij.

Vooral de kleintjes hebben het moeilijk. Het drukken van tienduizend folders of affiches kost al gauw een klein vermogen. ,,We hebben tienduizend euro schuld bij de drukker', zegt dr. Seyfi üzgüzel, lijsttrekker van Duurzaam Nederland, lijst 13. ,,We gaan de schuld na afloop verdelen over alle mensen op onze kieslijst.'

Emile Ratelband, aanvoerder van Lijst 16, brengt het geld zelf op. ,,Ik betaal alles. Hahaha. Ja, zo is het. Het hoeft ook allemaal niet zo veel te kosten. Ik zet geen advertenties en ik huur geen zalen. Ik lift mee op spreekbeurten van andere partijen. Als die een bijeenkomst hebben dan ga ik er gewoon bij zitten en meng ik me in de discussie. Je moet wel vechten tegen de bierkaai. Laatst was ik uitgenodigd voor een bijeenkomst met Balkenende in Nijmegen. Maar toen die hoorde dat ik ook kwam, weigerde hij. Mocht ik niet meer komen. Maar hoe meer tegenwerking hoe slimmer ik word.'

Vrijwel elke partij wijst met een mengeling van afgunst en afkeuren naar de LPF, waar de put campagnegeld schijnbaar bodemloos is. ,,Wij hebben onder onze leden geen vastgoedjongens die even een paar duizend euro kunnen lappen', aldus woordvoerder Olaf van der Gaag van GroenLinks. ,,Het gaat bij ons om giften in de sfeer van tientjes.'

Toch heeft ook de SP een smak geld beschikbaar, al is de miljoen euro deels bestemd voor de campagne voor de Statenverkiezingen. ,,Er bleef wat geld over van de campagne voor de Tweede Kamer in mei', meldt algemeen secretaris Tiny Kox. ,,Bijna alles komt gewoon uit de partijkas. We kregen veel respons na een oproep aan de leden, maar dan gaat het om kleine bedragen. Groot geld van één persoon willen we ook niet. En bedrijven kloppen niet eens aan.' De partij kreeg er in korte tijd zesduizend leden bij en heeft ook behoorlijk veel inkomsten uit de gedeeltelijke afdracht van vergoedingen van gekozen volksvertegenwoordigers.

Het CDA legde moeiteloos vele tonnen opzij voor de campagne. ,,We hebben geen sponsors en geen grote giften. We hadden nog voldoende in kas voor het campagnebudget', zegt directeur Meindert Stolk van het CDA-partijbureau. Bij de PvdA hetzelfde verhaal.

D66-penningmeester Frans van Drimmelen schat zo'n honderdduiend euro aan giften te hebben ontvangen van vele leden. ,,Bij ons geen aannemers die in één keer vijduizend euro hebben gestort.' Uit het budget worden ook de minutenlange radiocommercials betaald die D66-lijsttrekker Thom de Graaf morgen live volspreekt voor en na het Radio 1-verkiezingsdebat, waarvoor hij niet werd uitgenodigd. De actie kost de partij een kleine 6700 euro.

De ChristenUnie besloot tot een telefonische bedelactie, die zijn geld dubbel en dwars opleverde. In enkele maanden werden de 28.000 leden opgebeld met het verzoek geld te storten voor de verkiezingscampagne. Saldo 325.000 euro, genoeg om de campagne van te betalen. Bij de SGP brachten dertigduizend donateurs 215.000 euro op. Dat bedrag wordt aangevuld met 35.000 euro uit het verkiezingsfonds van de partij.

Leefbaar Nederland van lijsttrekster Haitske van de Linde heeft dertigduizend euro achter de hand. Er zijn onlangs wat sponsorbrieven de deur uitgegaan, maar die hebben volgens woordvoerster Doortje van Dijk nog niet bijster veel effect gehad. ,,Niemand bij ons wordt betaald. Het geld wat we hebben komt van giften en donaties.'

De Nieuwe Communistische Partij Nederland had eigenlijk al aan de Tweede Kamerverkiezingen in mei van dit jaar willen meedoen, maar door geldgebrek kwam het er niet van. ,,We hebben met moeite vijfduizend euro bij elkaar gehaald. Er zitten geen makelaars onder de gevers. Het gaat om kleine bijdragen', zegt bestuurslid Wil van der Klift.

Feestbeest Johan Vlemmix, die ooit pleitte voor een minister voor feestelijkheden en nu de Partij van de Toekomst trekt, heeft enkele tienduizenden uit eigen zak in zijn politieke avontuur gestoken. ,,Als er meer geld moet komen, verkoop ik gewoon één van de bedrijfspanden die ik bezit. Ik wil geen geld aannemen, want meestal moet je er dan wat voor terug doen en daar voel ik niets voor.'

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren had aanvankelijk maar vijfduizend euro tot haar beschikking. Totdat ze een telefoontje kreeg van Irene Visser, eigenaresse van Amsterdam House Hotel. De vrouw bood 35.000 euro ineens aan, te besteden voor de campagne. Visser is zelf onbereikbaar wegens vakantie, maar Thieme weet dat de geefster zich vooral aangesproken voelde door de doelstelling van de Partij voor de Dieren.

,,Zij vindt met ons dat er de afgelopen jaren door Paars zoveel ten nadele van het dierenwelzijn is besloten. Denk aan het opschorten van het fokverbod voor pelsdieren en het toestaan van de plezierjacht. Er moet een partij zijn die opkomt voor het belang van dieren, vindt zij. Daar gaan wij voor zorgen.'

Lijsttrekker mr. R. Dhalganjansing van de Vooruitstrevende Integratiepartij VIP denkt dat hij waarschijnlijk het kleinste campagnebudget van alle partijen heeft. ,,Misschien komen we aan tweeduizend euro.' De VIP wil ook liever helemaal geen donaties. Op de site van de partij worden potentiële geldschieters aangespoord hun geld liever te schenken aan doelen in de derde wereld. ,,We hebben bijna geen kosten. Allemaal vrijwilligerswerk.'

Maar de Rotterdammer Jan Veldhoen van de gelijknamige lijst verslaat de VIP nog: ,,Budget nul komma nul', zegt hij monter. Het betalen van de waarborgsom voor de Kiesraad, ruim elfduizend uro, was al een heel probleem. Familie heeft geholpen. ,,Maar we draaien goed hoor. Ik voer overal campagne, op weekmarkten en pas nog in het bejaardentehuis Humanitas hier in Rotterdam. Mijn eigen stem heb ik altijd bij me. Dat kost niks. Zo is elke kleine partij ooit begonnen.'

De VVD, overtuigd voorstander is van sponsoring door het bedrijfsleven, heeft een budget 600.000 euro voor de Kamercampagne. Er zit ditmaal geen geld bij van het bedrijfsleven, zegt campagneleider Hans van Baalen. ,,Wij halen het uit de partijkas. We hebben geen tijd gehad om sponsors te zoeken, anders hadden we dat wel gedaan.'

Uit de financiering van de VVD-campagne voor de vorige verkiezingen van mei (die zo'n acht ton kostte) blijkt opnieuw dat gevestigde partijen een grote voorsprong hebben op de nieuwkomers. Voor die campagne kreeg de VVD liefst 292.000 euro van twee liberale stichtingen die aan de partij zijn gelieerd. Het geld was afkomstig uit opbrengsten van beleggingen. Daarnaast werd er nog ruim een ton opgebracht door andere 'rechtspersonen', waaronder enkele bedrijven. De leden leverde 376.000 aan giften voor de Tweede Kamerverkiezingen van mei. Deze giften worden niet verantwoord op de site van de partij. ,,Dat doen we later', zegt woordvoerster Petra Ginjaar.

Het is precies de reden waarom Maas zo giftig werd toen hij de brief van VVD-minister Remkes kreeg. ,,Er zijn grenzen aan transparantie. Ik ben directievoorzitter van een beursfonds en dat betekent dat ik informatie moet verstrekken over mijn bedrijf. Maar dat wil nog niet zeggen dat ik mijn complete financiële administratie maar op straat moet gooien. Remkes en zijn VVD hebben ontdekt dat een klein partijtje als de onze heel groot kan worden en nu proberen ze met wat ik stemmingmakerij noem, ons in een kwaad daglicht te stellen. Ik vind dat niet zo netjes. Kijk, de VVD heeft jarenlang gebruik gemaakt van het bedrijfsleven en daar in het verleden nooit enige openheid over betracht. Laat eerst de VVD maar eens beginnen met het publiceren van de gegevens.'

,,Wij hebben bovendien ook geen 46.000 leden die we even om wat geld kunnen gaan vragen. We hebben geen twee miljoen aan contributie-inkomsten. Waar moeten al die kleine, beginnende partijen dan hun geld vandaan halen? We moeten toch blij dat er wat mensen zijn die deze partijen belangeloos willen financieren?'

Maar het kan ook best zonder veel poen, vindt de ex-LPF'er mr. IJsbrand van der Krieke. Sinds de Poolse landdag die op 19 oktober Fortuyns partij spleet, is hij voorzitter van de Alliantie voor Vernieuwing en Democratie, lijst 18. ,,We betalen onze campagne uit eigen zak. Het gaat om enkele honderden euro's. Ik ben wel blij dat ik af ben van die luidruchtige types die bij de LPF zijn gebleven. Ze zijn zich met al hun geld aan het overschreeuwen. Uiteindelijk gaat het toch om de inhoud. Ik wou dat de media daar eens belangstelling voor toonden. De LPF zegt op billboards dat je lef moet hebben om op hun te stemmen. Hoezo? Wat voor lef heb je nodig om achter een gordijntje een vakje aan te kruisen?'