Schouten

De dichteres Vasalis heeft voor mij iets bijzonders betekend. We verhuisden van Haarlem naar Groningen en mijn puberteit brak uit. Ik was ongelukkig en eenzaam en belandde bij de jeugdpsychiater.

Tot mij sprak mevrouw Fortuin. En bij nader inzien zal het toch allemaal wel een beetje geholpen hebben want vijftien jaar later zat ik in de jury van de P.C. Hooftprijs en zag dat de psychiater mevrouw Fortuin en de gelauwerde dichteres Vasalis dezelfde waren. Een van haar gedichten 'Afsluitdijk' heb ik altijd bijzonder mooi gevonden. Ik denk omdat iedereen het gevoel wel kent (anders dan als een idioot in bad te zitten of langzaam als een steen te groeien): 'De bus rijdt als een kamer door de nacht'; je kijkt door een busraam naar buiten en ziet hoe je weerspiegelde hoofd in het landschap opgenomen wordt.

Pas later vroeg ik me af welke kant Vasalis eigenlijk op gereisd had. Ze kijkt uit het raam: 'Links ligt de zee, getemd maar rusteloos'. De zee links, dat betekent dus van Hoorn naar Harlingen, want alleen dan ligt de zee (Noord- of Waddenzee) links en het IJsselmeer rechts. Dat vond ook J. Veering in een artikel in Onze Taal in 1974. Maar Gerard Elshout dacht er in datzelfde blad anders over. Een getemde maar rusteloze zee, dat was de voormalige Zuiderzee, want die kende geen eb en vloed meer. Dus reed ze van Harlingen naar Hoorn.

Het is het soort kwesties voor schriftgeleerden, maar ik doe graag mee, per slot van rekening was ik ook ooit van Noord-Holland naar het Noorden gegaan en wilde wel weer terug. En in gedachten maakte ik die oude vooroorlogse busreis mee met de dichteres die in de zee links het interieur van de bus terugziet en daar de eeuwigheid in proeft. En dan weet ik het ineens zeker, het is van Harlingen naar Hoorn, want dan ligt rechts de dijk waarover je niet heen kan kijken en links de zee, al is het dan het IJsselmeer. Maar net zoals mensen nog wel eens in guldens denken, al zijn het allang euro's geworden, zo dachten een heleboel mensen in 1940 nog aan de Zuiderzee in plaats van aan het IJsselmeer. De geschiedenis hakt niet, zij verglijdt. Dat is een mooie, bijkomende gedachte, die dit gedicht ongemerkt en onbedoeld met zich meebrengt, een soort extraatje. En zo ben ik ook nooit helemaal uit Groningen verhuisd.