Proefschrift maakt Marcus los van prediking Petrus

LEIDEN - Het Marcusevangelie, het oudst bekende geschrift over het leven van Jezus, is niet geschreven door een volgeling van Petrus in Rome. Dat wil de theologe en classica H.N. Roskam aantonen in haar proefschrift waarop ze afgelopen donderdag in Leiden is gepromoveerd.

Roskam, nu verbonden aan de Universiteit Groningen, meent dat 'Marcus' voortkomt uit een christen-joodse gemeente in Galilea, als een reactie op de vervolging die de leden van deze gemeente hadden te verduren van lokale Joodse en van Romeinse overheden.

De wijze waarop de schrijver van het Marcusevangelie Jezus portretteert, is volgens Roskam vooral bedoeld om de reden voor die vervolging te ontkrachte - het idee dat christenen door de Romeinen als gevaar voor de openbare orde konden worden gezien.

Tot dusver werd algemeen aangenomen dat het evangelie van Marcus in de jaren zestig van de eerste eeuw geschreven was als resumé van de prediking van Petrus. Deze traditie heeft zich steeds gebaseerd op één bron, een passage over het Marcusevangelie van Papias van Hiërapolis (±135). Roskam vindt dat geen betrouwbare bron.

Op basis van de Marcustekst zelf concludeert Roskam dat de beoogde lezers leefden onder (de dreiging van) vervolgingen wegens hun christelijke overtuiging. Leidinggevende Joden werkten soms, uit angst voor represailles, samen met de Romeinen als ze niet in staat waren de onruststokers in het gebied in toom te houden. Daartoe rekenden zij de christenen. Het feit alleen al dat deze mensen beleden volgelingen te zijn van iemand die zij Christus noemden en die door kruisiging door de Romeinen om het leven zou zijn gekomen, kon gemakkelijk de indruk wekken dat zij aanhangers waren van een politieke, anti-Romeinse rebel en dat zij streefden naar onafhankelijkheid.

Marcus probeert in zijn evangelie de titel 'messias' (gezalfde), die in de joodse traditie gebruikt werd voor een toekomstige, ideale koning van Israël, te ontdoen van politieke aspecten. Verder presenteert hij Jezus' kruisiging, een straf voor zware misdaden, zodanig dat Jezus niet langer als onruststoker kan worden gekenschetst en dat hij helemaal geen politieke rebel was.