Sjaron zal wel vrede brengen

De aanloop naar de Israëlische verkiezingen, die vandaag worden gehouden, werd getekend door lusteloosheid. De kiezer gaat moeilijke keuzes uit de weg en laat zich leiden door de illusie dat een nieuwe regering Sjaron vrede zal brengen.

Na twee jaar intifada, tijdens de ergste recessie sinds tijden en aan de vooravond van een oorlog met Irak, staat de Israëlische verkiezingsstrijd in het teken van lusteloosheid. De Israëliër onvlucht de werkelijkheid, zegt de historicus en politicoloog prof. Ze'ev Sternhell.

Waarover gaan deze verkiezingen eigenlijk?

Sternhell: ,,De indruk bestaat dat ze nergens over gaan. Alsof er geen wezenlijke punten van discussie bestaan. En dat is verbijsterend. Tegelijkertijd is het ook verklaarbaar: het is een vlucht uit de realiteit. De mensen willen geen moeilijke beslissingen nemen. Daarom is het idee van 'nationale eenheid' zo populair, daarom wil men de regering van nationale eenheid van Likoed en Arbeiderspartij terug. De mensen willen vrede, zonder enige twijfel. Maar ze willen de prijs niet betalen. De nederzetting zijn die prijs. Het gaat daarbij om niet meer dan 40000 mensen die de harde ideologische kern vormen van de in totaal ruim 200000 kolonisten. Die harde kern houdt onze samenleving in een wurggreep. Zij dreigt met een strijd die de samenleving niet kan, niet wil aangaan.''

Je hoort wel de stelling dat beide volkeren, Israëliërs en Palestijnen, er de voorkeur aan geven elkaar te bestrijden, boven het sluiten van een akkoord dat tot interne tweespalt zal leiden, zelfs tot burgeroorlog.

,,Dat is juist. Beide partijen prefereren de externe strijd boven de interne. Maar in Israël hoeft dat niet op een burgeroorlog uit te lopen, bij de Palestijnen wel. Bij ons zal het leiden tot een ernstige breuk, waarbij de staat bereid moet zijn om alle legitieme middelen aan te wenden tegen de overtreders van de wet. Dat wil zeggen dat als de regering besluit nederzettingen te ontmantelen en op verzet stuit, zij toch doorzet. En dat is nu precies waartoe Israël niet in staat is.''

Waarom niet?

,,Omdat onze nationale ethos niet tolereert dat Joden geweld gebruiken tegen Joden. Jij bezigt de term burgeroorlog, zoals die in Europa en Amerika wordt gebruikt, maar hier spreken we van 'broederoorlog'. Dit verschil in terminologie verklaart alles. Daarom zegt de bevolking: Ga samen in de regering zitten, links en rechts, en vind maar een oplossing! Zelf willen de mensen niet besluiten.''

Dan is er dus geen enkel uitzicht op een vredesproces?

,,Wij kunnen geen vrede sluiten met de Palestijnen zonder inmenging van buiten. We kunnen het niet alleen. Het moet gezegd dat de Palestijnen daar ook hun steentje aan hebben bijgedragen. Toen de intifada begon dacht ik nog dat de Palestijnen hun eigen epopee nodig hadden, hun eigen scheppingsverhaal. Net zoals wij de onafhankelijkheidsoorlog van 1948 hebben, willen zij hun staat in het strijdperk verwerven. Intussen is die strijd uit de hand gelopen. Zij hebben ook onze terugtrekking uit Libanon verkeerd geïnterpreteerd. Ze zagen daarin zwakte. En na het mislukken van het overleg in Camp David meenden de Palestijnen dat de impasse alleen door strijd doorbroken kon worden. Ongetwijfeld hebben zij een fout gemaakt, maar wij zijn samen met hen die doodlopende weg ingeslagen.''

Er klinkt hier al enige tijd de roep: Laat het leger winnen! Met ander woorden: versla de Palestijnen.

,,Het leger heerst al over de hele Westoever, valt al elk huis binnen waarin zich 'verdachten' ophouden, schiet op wie het maar wil, werpt bommen van een ton op huizen, schiet vanuit helikopters raketten op verdachten. Wat kan het nog meer doen? Wij hebben de Palestijnen reeds militair verslagen. Wat we niet kunnen is hen moreel verslaan. We kunnen hun strijdlust niet verslaan, we kunnen ze niet dwingen om zich te onderwerpen aan onze wil. Het is ook een illusie te denken dat Arafat het probleem is. Wie er ook in zijn plaats komt en het vredesplan van Sjaron ondertekent, hij wordt vermoord.''

Heeft Sjaron een vredesplan?

,,Zeker, een fantastisch plan: de Westoever opdelen in drie, vier autonome kantons, de Gazastrook afsluiten van de Westoever, en samen krijgen die gebieden de naam Palestijnse staat. En wie daar heerst, of het nou Aboe Mazen of Aboe Ala is, mag zichzelf keizer noemen, en hij mag in een Mercedes rondrijden. Dat stoort Sjaron niet. De facto leven ze dan onder ons bewind en houden wij de touwtjes in handen.''

Hoe verklaart u dat de Arbeiderspartij daar tot voor kort aan meewerkte en nu geen alternatief biedt?

,,Het begint ermee dat de Arbeiderspartij al lang geleden is opgehouden een zelfstandig orgaan te zijn. Intellectueel is de partij een failliete boedel sinds de oorlog in Libanon (1982, red.). Wel was er die flits van 'Oslo', maar dat was in feite een onverwachte opwelling.''

Een opwelling die kans van slagen had?

,,Tot op zekere hoogte. Als ze toen de omstandigheden hadden aangegrepen en met het ontmantelen van de nederzettingen waren begonnen, was er een kans geweest. Maar de Arbeiderspartij had het lef niet. Ze was er juist trots op dat ze een akkoord had getekend zonder nederzettingen te ontruimen. En de moord op Rabin heeft het verdere proces zeker geen goed gedaan.''

De Arbeiderspartij stond aan de wieg van de staat Israël. Zij is op dit ogenblik geen schim van zichzelf en staat weer op verlies.

,,Het diepere probleem is dat deze stichters van de staat geen echte founding fathers waren. Ze hebben de onafhankelijkheid bevochten, ze hebben de staat gesticht, ze hebben de immigranten hierheen gehaald en daarmee uit. Maar ze hebben nagelaten een constitutioneel kader te scheppen waarbinnen de staat zich kon ontwikkelen, en ze hadden geen sociale visie. De partij was nooit een socialistische partij in de Europese zin. De opbouw van de natie ging boven alles, de rest was bijzaak. Begin jaren vijftig was die taak volbracht. De Arbeiderspartij was waren uitgespeeld zonder het te beseffen.''

Als alleen de opbouw van het land telde, dan hebben de kolonisten gelijk als zij zeggen dat zij de ware erfgenamen zijn van de stichters van de staat.

,,De kolonisten zien zichzelf als pioniers, die de taak van de stichters van de staat voortzetten door de rest van het land te koloniseren. Daarin hebben ze niet helemaal ongelijk. Tenslotte is er in de oorlog van 1948 een willekeurige grens getrokken. Als we toen nog twee divisies hadden gehad, hadden we toen al de Westoever veroverd. Maar er is een essentieel verschil. Alles wat we tot de onafhankelijkheidsoorlog gedaan hebben, was noodzaak, was van existentieel belang. De Joden hadden een eigen stukje land nodig om hun huis te vestigen. Daarom zijn de vestigingen van toen niet gelijk aan de nederzettingen van nu. Alles wat na de zesdaagse oorlog (de verovering van de Westoever en de Gazastrook in 1967, red.) is gedaan, is een ander verhaal. Dat is geen existentiële noodzaak. Integendeel, het vormt een bedreiging voor alles wat we tot dan hadden bereikt.''

Wat bedreigt het dan?

,,Het verandert ons in een koloniale samenleving. Als we dat willen zijn, is de ultieme consequentie dat we de Arabieren verdrijven. Daarom is het ook kolder om over Israël als een Joodse democratische staat te praten, terwijl de bezetting dit land verandert in steeds minder Joods en steeds minder democratisch. We moeten van die bezetting af, voor onszelf en voor de Palestijnen. De huidige situatie is ondragelijk. Wij willen immers een open, democratische, westerse samenleving zijn.''

Die laatste zin zullen de meeste Israëliërs onderschrijven. Toch kiezen ze Sjaron.

,,Ze stemmen op Sjaron omdat ze het grootste bedrog van de afgelopen twee jaar slikken: dat Sjaron de terreur bestrijdt en vrede wil. Dat is een illusie. Men beweert dat Sjaron veranderd is. Geloof me, Sjaron in uniform, Sjaron in smoking, Sjaron in badpak, Sjaron naakt, het is dezelfde Sjaron. Hij wil de Palestijnen beletten een echte staat te stichten, en hij wil onze heerschappij over de bezette gebieden bestendigen.''

En dat lukt hem?

,,Voorlopig wel en hij hoopt ermee door te gaan, het liefst opnieuw met de Arbeiderspartij. Ik zie dat niet veranderen. Zeker niet nu er een oorlog met Irak voor de deur staat, waarvan niemand weet hoe die zich zal ontwikkelen. Misschien valt het mee, misschien ook zullen er regimes ten val komen en zal de regio ontbranden. Mijn enige hoop is dat de internationale gemeenschap besluit om na Irak ook dit conflict aan te pakken. Zelf kunnen we het niet.''