In buitenland werkt de gekozen burgemeester

Kiezer moet echt mandaat kunnen geven D e gekozen burgemeester lost geen problemen op, schreef bestuurskundige Tholen (Podium, 8 mei). Maar wie over de grens kijkt, ziet hoe zonderling het benoemen van burgemeesters is.

Het kabinet-Balkenende streeft naar een gekozen burgemeester. Paars II had al stappen in die richting gezet. De gemeenteraad kan een referendum uitschrijven en de voordracht is openbaar. Met welke voorstellen het nieuwe kabinet komt is nog niet bekend.

Nederland is nu nog zo ongeveer het enige land zonder politicus als burgemeester. Het is dan ook wat wonderlijk, dat Tholen een oproep doet de discussie te staken. Tholen denkt dat de gekozen burgemeester geen geschikt middel is om gemeenten meer autonomie te geven. Hij vreest zelfs dat de zelfstandigheid zal afnemen met een gekozen burgemeester omdat die bijvoorbeeld niet meer aan tafel zal zitten met politie en OM om het veiligheidsbeleid vorm te geven.

De ervaringen in het buitenland zijn echter anders. In Duitsland kunnen de inwoners van vrijwel alle deelstaten tegenwoordig de burgemeester kiezen. Maar de centrale overheid is daardoor niet gaan centraliseren. In Engeland wordt de burgemeester in sommige gemeenten sinds kort gekozen. Die burgemeesters bemoeien zich juist stevig met het veiligheidsbeleid. De rechtstreeks gekozen Londense burgemeester probeert zich uit alle macht een positie te verwerven bij dit onderwerp. Terwijl Engelse burgemeesters formeel niets over de politie te vertellen (de politie wordt bestuurd door Police

Authorities, waarin gekozen gemeenteraadsleden de meerderheid hebben).

Ook vraagt Tholen zich af of het kiezen van burgemeesters werkelijk democratischer is. Daarvoor is inderdaad meer nodig dan alleen het kiezen van de burgemeester. Maar het is wel degelijk een belangrijk instrument. Dat valt af te leiden uit de ervaringen van de Nederlandse burgemeesters die een referendum in hun benoemingsprocedure meegemaakt hebben. Zij merken nu al, dat ze centraler komen te staan, zowel in contacten met burgers, als in het gemeentebestuur. In het buitenland is dat nog sterker, zowel bij gekozen burgemeesters, als bij burgemeesters die door en uit de gemeenteraad aangesteld zijn. Het feit dat burgers de burgemeester als centrale figuur zien, is een argument voor het kiezen van die functionaris.

Vervolgens stelt Tholen dat ook voor de ingezette dualisering strikt genomen geen gekozen burgemeester nodig is: de spagaat waarin de burgemeester zich bevindt als lid van het college van burgemeester en wethouders en als voorzitter van de raad zou immers ook te verhelpen zijn door het kiezen van een andere voorzitter van de raad. Dat is waar. Maar daarmee is de dualisering niet volledig. Echte dualisering is alleen mogelijk met twee kiezersmandaten.

Verder twijfelt Tholen aan de manoeuvreerruimte van de gekozen burgemeester. Zal de burgervader met eigen mandaat niet nog meer verwachtingen wekken bij de burger dan hij kan waarmaken? Eén oplossing geeft Tholen zelf al, de invoering van een presidentiële burgemeester. Maar, zo leert Engeland ons, ook gekozen burgemeesters zonder formeel sterke positie zullen hun eigen manoeuvreerruimte creëren op grond van het kiezersmandaat. Niet als een regent maar eerder als een spin in het web.