Al-Kaida lijkt te overleven

De aanslagen in Riad dragen volgens de Amerikanen 'onmiskenbaar de vingerafdrukken' van Al-Kaida. Hoe staat het met de organisatie?

Leeft Osama bin Laden nog?

Saoedische functionarissen en opposanten van het Saoedische koningshuis in Engeland zijn er heilig van overtuigd dat OBL zelf de opdracht gaf voor de aanslagen maandag in Riad. Die zouden voortvloeien uit zijn beslissing buitenlanders en leden van de koninklijke familie in zijn vaderland tot doelwit te verklaren. ,,In kringen van djihadi's heet het dat een nieuwe campagne is ingezet'', zegt Saad al-Fagui in de Financial Times. Hij is een in Londen gevestigd criticus van het regime in Riad én van Al-Kaida, waarmee hij contacten zou onderhouden.

Denkt iedereen dat OBL achter de aanslagen zit?

Nee. Een Franse onderzoekster claimde vorige week in de Figaro dat het meesterbrein al anderhalf jaar dood is, op basis van e-mails van zijn aanhangers en een videoband met beelden van een doodzieke OBL. Anderzijds zijn Bin Ladens recente oproepen per geluidsband volgens de Amerikanen inderdaad van hem afkomstig. J.Cofer Black, antiterreurcoördinator van de Amerikaanse regering, betwijfelt of een levende Bin Laden in staat is Al-Kaida aan te sturen. ,,Hij heeft zich verstopt in een of ander gat in de wereld, maar zit daar ook vast. Hij durft zich niet te bewegen.'' Ook de Franse arabist Gilles Kepel denkt dat de meestgezochte man het te druk heeft met vluchten. Er zijn aanwijzingen dat Bin Laden is vervangen. Het Saoedische weekblad al-Majallah maakte vorige week melding van de installatie van een nieuw leiderschap, op gezag van de nieuwe 'perschef' van Al-Kaida, Thabet bin Kaiss. Die liet tevens weten dat een actie tegen de Amerikanen op stapel stond 'op de schaal van 11 september'.

Wat wijst erop dat het om een Al-Kaida-operatie gaat?

Analisten geven toe dat er weinig tastbare bewijzen zijn. De keuze voor meerdere doelen zou op Al-Kaida wijzen, evenals het verborgen houden van de actie ondanks de verhoogde waakzaamheid wegens het bezoek van Powell aan Saoedi-Arabië. De organisatie zou ook gedwongen zijn van zich te doen spreken. De oproep tot zelfmoordacties wegens de inval in Irak bleef onbeantwoord. Bestaat Al-Kaida nog wel, moeten ook de trouwste aanhangers zich hebben afgevraagd.

Hoe staat het met Al-Kaida?

Westerse inlichtingendiensten geloven dat de organisatie zware klappen zijn toegebracht. De unieke, wereldwijde samenwerking van politiediensten heeft vruchten afgeworpen. De helft van het twintigkoppig leiderschap is gedood of gevangengenomen, vierduizend Al-Kaida-leden zitten vast. De organisatie is de vluchthaven Afghanistan ontnomen, maar zou nu haar tenten hebben opgeslagen in West-Pakistan of Tsjetsjenië. Wat rest van het leiderschap zou in het Zuid-Pakistaanse Karachi bivakkeren. De financiële bronnen zouden zijn drooggelegd, hoewel de VN-club die daarop toeziet, in haar laatste rapport grote vraagtekens zette of dat wel lukt. Samenvattend zou Al-Kaida nog slechts kunnen opereren op het Arabisch schiereiland, en dan vooral Saoedi-Arabië. Daar is de organisatie als een vis in het water, getuige de oproep van drie geestelijken de regering niet te helpen bij de jacht op 19 vermoedelijke Al-Kaida-leden. Die worden gezocht in verband met een grote wapen- en explosievenvondst op 6 mei.

Is het gevaar dan geweken?

Nee. Volgens het Zweedse Internationale Instituut voor Strategische Studies (IISS) vormt Al-Kaida onverminderd de grootste bedreiging voor de veiligheid wereldwijd, en met name in de Verenigde Staten. IISS wijst erop dat nog een 18000 potentiële terroristen vrij rondlopen, en dat de rekrutering onverkort doorgaat. Ook zonder Bin Laden en met een gehalveerd leiderschap heeft Al-Kaida kans te overleven dankzij zijn flexibele organisatie.