Slowakije voert nauwelijks campagne voor EU

Het centrum van Kosice bruiste vorige week van de feestelijkheden. Tijdens de Kosice-dagen en op de Hlavné, het langgerekte barokke plein in het stadshart, speelden muziekgroepen, trokken troepen verklede studenten langs en kon je namaak gouden munten laten slaan. De zon scheen, de meibloemen bloeiden en de terrassen waren vol.

Een ding was in al deze drukte opmerkelijk afwezig. Nergens zag je de blauwe EU-vlag met de gouden sterren wapperen. De afwezigheid valt vooral op, omdat die vlag in Centraal-Europa meestal te pas en te onpas wordt gebruikt en omdat Slowakije morgen en zaterdag stemt over het lidmaatschap van de Europese Unie. Deze feestelijkheden waren een ideale gelegenheid geweest om campagne te voeren.

Maar je moet moeite doen om in Slowakije iets te merken van het referendum. Het blijft bij af en toe een groot reclamebord. Leven doet de volksraadpleging zeker niet. Nogal zorgwekkend in een land, dat ooit zeer ambitieus heeft vastgelegd dat referenda alleen geldig zijn als minstens vijftig procent plus één kiezer naar de stembus gaat. Het referendum over de EU is het vijfde dat de Slowaken organiseren en als daadwerkelijk meer dan vijftig procent van de kiezers gaat stemmen, zou het het eerste referendum zijn dat slaagt.

,,De regering gaat ervan uit dat iedereen toch wel voor is'', zegt Katerina Uhlarova van het EU-informatiecentrum (EIC) in Kosice, een door de Europese Commissie gefinancierde instelling. Die veronderstelling is niet geheel onterecht. Geen enkele serieuze politieke partij is tegen de toetreding, en de peilingen wijzen op 'ja'. ,,Maar mensen hebben geen idee waar ze eigenlijk voor zijn. Ze verwachten dat het leven beter wordt, maar dat het lidmaatschap verplichtingen brengt en wat die zijn, daar weten ze niets over''.

Buiten het kleine EIC-kantoortje is er in Kosice volgens Uhlarova nauwelijks een plek te vinden waar burgers informatie over de EU kunnen krijgen. ,,En het materiaal dat er is, is allemaal van ons afkomstig'', zegt ze erbij. De overheid heeft nauwelijks voorlichtingsmateriaal gemaakt en ook ministeriële websites zijn volgens haar opmerkelijk leeg als het om de EU gaat.

Minister Pál Csáky, die verantwoordelijk is voor de campagne, heeft kritiek over het late tijdstip en de slappe aanpak van de hand gewezen, maar Uhlarova voorziet een enorme mislukking. ,,Bij de voorbereidingen is de Zweedse campagne altijd als voorbeeld genoemd. Maar Zweden is twee jaar voor de stemming al begonnen met een informatiecampagne. Hier doet de regering dat nu nóg niet. Vrijwel het enige dat gebeurt, is een oproep aan mensen om te gaan stemmen''.

En dat er meer nodig is om het referendum te laten slagen, wordt al heel snel duidelijk als je in Kosice rondloopt. ,,Het EU-referendum? Dat is over anderhalve week, toch?'' zegt Jan Baca, woordvoerder van staalbedrijf US-Steel, nadenkend. ,,Weinig kans dat veel mensen gaan, met dit mooie weer. Ik moet het er met mijn familie over hebben dat wij in ieder geval moeten gaan stemmen.''

Overigens betekent een te lage opkomst niet dat Slowakije geen lid van de EU kan worden. In dat geval moet het parlement de beslissing nemen. Maar uiteraard is dat een zwaktebod en bovenal: als het EU-lidmaatschap tegenvalt, zal de oppositie altijd blijven zeggen dat er geen draagvlak was.