D66 mag deelname aan regering niet weigeren

'De kiezer' zou opteren voor een kabinet met CDA en PvdA. D66 heeft na één zetel verlies gemeld niet te willen meeregeren. Maar 'de kiezer' bestaat niet en de D66-stemmers willen dat die partij iets doet met de mooie beloften.

Nederland is een land van 1000 meningen. Alles kan hier gerelativeerd worden. Zelfs als mensen voor een grote zeedijk staan, kunnen ze nog twisten of die zeedijk er wel echt staat.

Zo heilig is hier de eigen mening en het idee dat alles subjectief is, dat wanneer je zegt dat Johan Sebastian Bach mooiere muziek gemaakt heeft dan André Hazes, mensen verontwaardigd hun wenkbrauwen fronsen. Het is daarom des te verbazingwekkender dat juist datgene wat bij uitstek op vele verschillende manieren uitgelegd kan worden, een verkiezingsuitslag, plots voor iedereen een ondubbelzinnige en eensluidende waarheid blijkt te zijn: ,,De kiezer heeft gesproken, de PvdA heeft flink gewonnen en moet dus in de regering''. Iedereen is het er over eens. ,,Balkenende moet niet zeuren en doen wat de kiezer heeft gezegd, anders is hij ondemocratisch.''

D66 heeft voor de tweede keer verloren. Voor deze partij is de boodschap ook zonneklaar. ,,De kiezer heeft gesproken, we moeten niet in de regering'', stelt D66. Ook als mogelijke coalitiepartijen D66 haar zin geven en die partij al die mooie beloften (meer geld in het onderwijs bijvoorbeeld) aan de kiezer kan verzilveren, dan nog wil ze niet in de regering. Dat zo'n 300000 mensen op deze partij gestemd hebben in de hoop dat er iets zou worden gerealiseerd van hun verlangens, wordt kennelijk minder belangrijk geacht dan dat er zo'n 60000 mensen hebben afgehaakt.

Ik zou me als D66-stemmer behoorlijk bekocht voelen. Kennelijk wordt er daar meer belang gehecht aan mensen die de partij hebben verlaten dan aan mensen die de partij trouw zijn gebleven. Het zou natuurlijk kunnen dat de D66 bang is dat ze bij nieuwe regeringsdeelname opnieuw zal verliezen, maar een partij is er toch voor het land en niet voor zichzelf?

Natuurlijk is het allemaal onzin, de kiezer heeft niet gesproken. De kiezer spreekt niet want 'de kiezer' bestaat niet. We hebben het hier over miljoenen verschillende mensen van wie een groot deel als een overspelige echtgenoot van de ene partij naar de ander loopt.

Wanneer een partij bij de verkiezingen een flink deel van de aanhang heeft verloren, kunnen de partij-analisten proberen te achterhalen hoe dat komt. Het is in ieder geval zeker geen excuus om onder de spreuk 'de kiezer heeft gesproken' onder regeringsverantwoordelijkheid uit te komen. Dat zou me wat worden. Stel dat PvdA, CDA en VVD alle 40 zetels hebben en bij verkiezingen er elk 10 verliezen. Volgens het adagium 'de kiezer heeft gesproken' moeten deze drie partijen maar niet in de regering en moeten de overige partijen (60 zetels) die dertig zetels gewonnen hebben, een coalitie gaan vormen. Dat kan helemaal niet.

Alle partijen hebben in het landsbelang de plicht om in principe aan een regering deel te nemen als ze daarin op redelijke wijze vertegenwoordigd kunnen worden. Partijen die zich vroeger als oppositiepartijen profileerden (zoals de SP), kunnen dat alleen maar doen, zolang genoeg andere partijen wél bereid zijn hun verantwoordelijkheden te nemen. Wanneer één partij het recht heeft regeringsverantwoordelijkheid zonder goede gronden te weigeren, hebben alle partijen dat recht. Maken ze daar collectief gebruik van, dan zou het land dus onregeerbaar zijn. Partijen die zonder goede gronden regeringsverantwoordelijkheid weigeren, parasiteren dus op degenen die het werk wel willen doen.

Uiteraard zijn er omstandigheden te bedenken dat deelname aan een regering op principiële gronden geweigerd kan worden. Bijvoorbeeld wanneer een partij met een racistische inslag, zoals de CP destijds, ook lid van de coalitie zou zijn, maar in het huidige politieke klimaat is daar helemaal geen sprake van.

In principe moeten alle partijen dus bereid zijn aan een regering deel te nemen, ook D66. Politiek is toch geen dansfeest, waarbij je zomaar kan zeggen dat je geen zin hebt als iemand je ten dans vraagt? We hebben het hier over duur betaalde professionals. Op oneigenlijke gronden deelname aan een regering weigeren, is feitelijk hetzelfde als werkweigering. Als je dat als uitkeringstrekker doet, word je flink gekort op je karige salaris.

D66 dient dus, net als de LPF trouwens, in positieve zin mee te denken over deelname aan een nieuwe coalitie. Dat CDA en PvdA samen verder zouden moeten, is niet vanzelfsprekend en zeker niet voor de hand liggend, gezien de inhoudelijke verschillen.