De bal is geleend

Het geld leek niet op te kunnen, de spelerssalarissen explodeerden. Maar inmiddels kijkt het betaald voetbal tegen de bodem van de clubkas aan. En ziet de KNVB met lede ogen hoe de gaten worden gedicht met nieuwe leningen.

'Ach, daar nemen we dan een lening voor.' Terloops reageerde FC Utrecht-voorzitter Visser onlangs op het bericht dat zijn club bij het spelerspensioenfonds CFK een achterstand heeft van een miljoen euro. ,,Dat is geen beleid'', reageert KNVB-directeur Henk Kesler. ,,Het is weglopen voor de realiteit.''

Maar zo gaat dat, en niet alleen in Utrecht, weet Kesler. Het stelt de KNVB voor een dilemma. ,,Wij hebben de macht om te zeggen: je moet morgen je CFK-afdrachten in orde maken, anders ben je je licentie kwijt. Maar de vraag is: wat win je daarmee? We zouden het een club onmogelijk maken te saneren en de zaak op orde te brengen, met alle consequenties van dien. Als er nog zicht is op een oplossing moet de KNVB niet de boeman uithangen en een club naar de sodemieter helpen die gezien de toeschouwersaantallen bestaansrecht heeft.''

Met een begrotingstekort van 4,5 miljoen euro is FC Utrecht het jongste voorbeeld van financieel wanbeheer in het Nederlandse profvoetbal, na clubs als NAC, FC Twente en Vitesse. KNVB-directeur Kesler waarschuwde twee maanden geleden dat het totale verlies over vorig seizoen was opgelopen tot 80 miljoen euro.

Sinds het midden van de jaren negentig bevindt de sector zich in de greep van wanorde en spilzucht. De voetbalwereld werd ontregeld door de afschaffing van het transfersysteem, na het zogenoemde Bosman-arrest in 1995. En door het kortstondige bestaan van de tv-zender Sport7, een jaar later. De miljoenen die de clubs waren voorspiegeld, waren in veel gevallen al uitgegeven toen Sport7 na een halfjaar alweer ter ziele ging.

Op die ontwikkelingen werd gereageerd met langlopende contracten. Om voetballers, die vrijer waren na het Bosman-arrest, aan de clubs te binden, stegen de salarissen fors. Van 1995 tot vorig seizoen was er een toename van ruim 210 procent, tot een gemiddelde van 250 000 euro in de eredivisie. De desastreuze gevolgen mogen blijken uit de constatering van Kesler dat de salarissen circa 70 procent van de clubbegrotingen beslaan.

De inkomsten uit tv-reclame hebben, eerder dan verwacht, een plafond bereikt. Het is een teken aan de wand dat de abonneezender Canal+ voor het restant van dit seizoen op het contract wil beknibbelen.

En spelerstransfers kunnen geen verlichting bieden omdat de markt is stilgevallen. Sponsors zijn terughoudend als gevolg van de economische recessie. Dat merkt ook de KNVB, zegt Kesler: ,,Voor het Nederlands elftal hadden we elf sponsors begroot. We hebben er tien. Ze staan even niet in de rij.''

Vijf clubs (NAC, Sparta, FC Den Bosch, Fortuna Sittard en TOP Oss) werd voor dit seizoen in eerste instantie een licentie geweigerd, en daarmee het recht om nog aan betaald voetbal deel te nemen. Kesler: ,,Wat gebeurt er dan? Rond die clubs komen allerlei krachten los. In de periode die rest tot de behandeling bij het beroepscollege komt dat geld er uiteindelijk toch.''

Je kunt je afvragen of je daarmee blij moet zijn, voegt Kesler toe: ,,Het zijn kunstmiddelen waarmee dat gat wordt dichtgetimmerd: weer een lening. Dat is geen structurele oplossing. Als je alleen maar elk jaar leent, leent en leent loopt het een keer spaak. Clubs kunnen zich nog redden, maar er is een aantal dat aan zijn leningsplafond zit. Die kúnnen niet meer lenen. Het proces is niet oneindig.''

,,Maar je moet het ook in de politieke context zien. Een club leent geld van de gemeente. Dat moet in tien jaar worden terugbetaald. Iedereen blij, club geholpen. Na het eerste jaar blijkt dat de aflossing niet kan worden betaald. Wat is dan de gang van zaken? Laten we het maar bijschrijven. Tussentijds wordt er symbolisch nog iets afgelost, maar na tien jaar staat die lening er nog!''

,,Dan maakt de gemeente nog één keer een gebaar. Iedereen weer blij. Maar drie jaar later wordt er weer een beroep op de gemeente gedaan. En dan zitten er weer andere mensen. Zo is ook de politiek deels debet aan de cyclus. Een gemeenteraad krijgt niet graag de zwarte piet voor de kiezen. Kijk maar naar NAC, waar politici zeiden: 'Wij passen ervoor dat de stad wordt afgebroken'.''

Het is alsof Kesler zit te wachten op een geval waarin het eens echt fout loopt. ,,De primaire doelstelling van de KNVB is niet om clubs de nek om te draaien, maar om met verantwoord betaald voetbal twee competities in leven te houden. Toch ben ik niet de enige die zegt: het zou goed zijn geweest als er eentje geen licentie had gekregen, als een signaal. Aan de andere kant heb ik echt de indruk dat er op dit moment tamelijk rigoureus wordt gesaneerd.''

Dit seizoen wordt er ongeveer tien procent gekort op de salarissen. Maar nog twee jaar achtereen zal daarna het dubbele moeten worden bezuinigd, becijfert Kesler. ,,Clubbestuurders verzekeren me dat ze het mes erin zetten. Duurdere spelers krijgen geen contract meer. Bij Twente is doelman Boschker, een betrouwbare clubman toch, een halvering geboden. De algemeen directeur daar komt uit het saneringswezen. Die weet wat er moet gebeuren.''

Graag wijst de KNVB-directeur erop dat bij twaalf van de 36 profclubs een gezonde huishouding is geconstateerd. ,,Het is waar dat men zich te lang heeft verscholen achter het Bosman-arrest en Sport7. Maar bij twaalf clubs zitten blijkbaar mensen die wél op de trends kunnen inspelen. Anderen hebben onverantwoorde risico's genomen.''

De KNVB broedt op een nieuw, strenger licentiesysteem. Het zou na een proefperiode in het seizoen 2004-2005 worden ingevoerd. Clubs worden dan op basis van hun financiële situatie ingedeeld in categorieën. De klasse der zwaksten zal nauwlettend worden gevolgd. Als er na een waarschuwing geen verbetering wordt getoond zal de licentiecommissie geen pardon meer kennen, zo luidt althans de theorie.

Volgens voormalig directeur Slager van de belangenvereniging van de clubs (FBO) zal geen rechter toestaan dat de KNVB een club zou schrappen, vanwege de maatschappelijke functie van de clubs en de werkgelegenheid die ze bieden.

Onzin, zegt voormalig advocaat Kesler: ,,Wij spreken in verenigingsverband af dat er regels zijn om aan de competitie deel te nemen. Als je daaraan niet voldoet is het simpel: dan doe je niet meer mee. Het verenigingsrecht is leidend. Een rechter zal zoiets slechts marginaal toetsen. Als wij een club afwijzen wegens een tekort van 50 000 euro zouden we daarop nat kunnen gaan. Maar als een club op geen enkele manier aannemelijk kan maken hoe een gat van twee miljoen nog is dicht te fietsen, zal de rechter er niet tussen komen.''

Vooralsnog is echter geen club de toegang tot de competitie ontzegd en doet Kesler denken aan een waakhond die niet kan bijten. ,,Ik heb vorig jaar behoorlijk gebeten. Een aantal clubs was flink zenuwachtig. En dat gaat dit jaar weer gebeuren. Er zijn her en der toch weer enige risico's genomen. Voorzitter Smit van het gezonde He racles zei: 'Het zwakke wild sterft af en het sterke blijft bestaan. En zo nu en dan moet je het zwakke wild afschieten.' Dat vond ik een mooie vergelijking.''

Prachtig, maar dan zal er een keer geschoten moeten worden. ,,Voor de geloofwaardigheid? Ja, daar kan ik me iets bij voorstellen. Laat ik het zo formuleren: praktisch gezien neemt de kans dat dat gebeurt ieder jaar toe.''