Uytdehaage worstelt met lichaam én geest

HEERENVEEN - Voor de tweede keer dit seizoen strookte het optreden van Jochem Uytdehaage op een cruciaal moment niet met zijn kwaliteiten. Leek zijn falen op het NK een incident, gisteren werd evident dat er dit seizoen iets structureel mis zit.

Uytdehaage bleef op de skate-off in Thialf heel ver van zijn gewenste niveau. De Utrechter mist daardoor ook het WK allround in Gothenburg (8-9 februari). Na zijn Europese titel moet hij dus ook zijn wereldtitel van zijn droomjaar 2002 inleveren, zonder dat hij ervoor kon strijden.

,,De klap komt minder hard aan dan op het NK allround. Ik heb best zelfkennis en voelde dat het beter begint te lopen. Alleen was het niet goed genoeg. Ik ben een beetje aan het jojoën'', zei de man die achter Ids Postma en Ralf van der Rijst slechts als derde eindigde.

Uytdehaage worstelt, zowel met lichaam als geest. Omdat de problemen een lange geschiedenis hebben, blijken ze ook niet zo snel meer op te lossen. Na zijn afgang op het NK in Assen hield hij zichzelf en de buitenwereld nog voor dat het zware buitenijs niet voor hem, de lichtvoetige kampioen van de binnenbanen, was weggelegd. Een grondige zelfanalyse tijdens het trainingskamp begin januari in Collalbo bracht hem dichter bij de waarheid. Sinds hij in Salt Lake City dansend naar twee gouden olympische medailles was gereden, heeft hij niet meer in de tunnel kunnen leven die voor hem noodzakelijk is.

Zijn nieuwe status als bekende Nederlander heeft veel impact. Coach Gerard Kemkers: ,,Voorheen was Jochem honderd procent schaatsen. Hij was verder niks, niemand. Nu is de sport ingebed in een heel ander leven. Interessante mensen die hem vroeger niet kenden, komen nu naar hem toe. Dat doet wat met een mens.''

Uytdehaage (26) is een controlfreak. Sinds zijn successen heeft hij niet alles meer in de hand. Hij maakt zich druk om zijn imago. ,,Ik ben dezelfde persoon gebleven, maar om je heen verandert er veel. Toen ik op 15 mei ging stemmen had ik een zonnebril op, gewoon omdat de zon scheen. Kreeg ik reacties: we herkennen je wel, hoor! Toen ik vorige week weer ging stemmen vroegen ze op het stembureau waarom ik mijn zonnebril niet op had. Dan denk ik: wie is hier nou veranderd?''

Ids Postma, winnaar van de skate-off, kon zich voorstellen dat Uytdehaage moeite heeft een balans te vinden tussen sport en zijn nieuwe status. Hij ondervond het zelf na zijn gouden plak van 1998. ,,Voor de Spelen heb je een bepaalde onbevangenheid. Je werkt naar succes toe zonder dat je het direct verwacht. Als dat gelukt is, wil je daarna bij dat succes aanknopen. Dat is moeilijk. Je bent gewend dat alles vanzelfsprekend is. Succes verblindt toch een beetje.''

Maar er is meer. Fysiologisch ontbreekt bij Uytdehaage dit seizoen een gedegen fundament. Hetzelfde geldt volgens Kemkers voor Carl Verheijen, die gisteren wel erg opzichtig faalde. Kemkers stak als coach de hand in eigen boezem. Na de olympische piek, waar drie jaar consciëntieus naartoe gewerkt was, wilde Kemkers in de zomer stoom afblazen. Het post-olympisch seizoen was een 'tussenjaar', waarin hij het risico wilde nemen dat het niet optimaal zou gaan.

TVM begon anderhalve maand later met de eerste trainingen, bouwde minder kampen in, liet de hoogtestage vervallen en deed het krachttrainingsprogramma, waar eerder zestien weken voor stonden, nu in zes weken. Kemkers experimenteerde ook met nieuwe prikkels in de opbouw. Bovenal, zei de coach gisteren, lag er -zeker ook bij hem- een 'laksheid' over de ploeg in de voorbereiding.

Dat Rintje Ritsma, ook TVM, zich daaraan kon onttrekken komt volgens Kemkers doordat de Fries juist genoot van zijn nieuwe omgeving. Bovendien kreeg Ritsma al op de eerste wedstrijd van het seizoen, het NK afstanden, een ernstige waarschuwing die hij ter harte nam. Uytdehaage en Verheijen reden wel de eerste wereldbekerreeks en zelfs tot ieders tevredenheid. Kemkers: ,,Dat heeft ons zand in de ogen gestrooid''.

Uytdehaage richt zich nu op het WK afstanden (medio maart), waar hij een verloren seizoen nog enigszins kan goedmaken. ,,Ik zie dit niet als een verloren seizoen. Het was leerzaam.''