Officier van justitie gegijzeld

ARNHEM, AMSTERDAM - Hoe kon een gevangene de rechtszaal binnenkomen met een vuurwapen? Die vraag moet de rijksrecherche beantwoorden nadat gisteren een 20-jarige Albanees urenlang een officier van justitie gegijzeld hield.

De gijzeling begon kort na het middaguur. De politie schoot de gijzelnemer, verdacht van twee gewapende roofovervallen en verkrachting, tweeënhalf uur later dood in de zittingzaal van het Arnhemse paleis van justitie. Het is de eerste keer dat in een Nederlandse rechtszaal een dode is gevallen. De gegijzelde officier B. van der Krabben liep een schotwond op, maar zijn toestand is stabiel.

Eveneens gisteren wist een verdachte een mes mee te nemen in de rechtszaal te Assen, waarmee hij zich de keel doorsneed. In Leeuwarden vermoordde een gedetineerde met een stuk gereedschap een gevangenismedewerkster. Het College van Procureurs-Generaal wil na deze drie dramatische gebeurtenissen dat alle rechtbanken hun veiligheidsmaatregelen kritisch bekijken.

De gijzelnemer, volgens justitie in meer landen bekend als gewelddadig crimineel, zat in een huis van bewaring. Daar is hij gefouilleerd en 'schoon' naar het paleis van justitie gebracht. In de zittingzaal bleek hij echter een pistool te hebben. Daarmee dwong hij een parketwachter zijn wapen af te geven.

De drie rechters, de griffier, een tolk en een journalist wisten de zaal uit te vluchten. Alleen officier Van der Krabben bleef achter. Het paleis van justitie werd ontruimd. Politie-onderhandelaars probeerden de gijzelnemer telefonisch tot rede te brengen. Hij dreigde de officier dood te schieten als hij geen contact zou krijgen met een medeverdachte. Nadat de man een schot had gelost, viel een arrestatieteam van de politie de zaal binnen. Bij de schotenwisseling kwam de gijzelnemer om. Het is nog niet duidelijk door wiens toedoen de officier gewond raakte.

Medewerkers van het OM in Arnhem zijn onthutst over de gebeurtenissen. Officier van justitie Van der Krabben had de zitting van de meervoudige kamer gisteren van een collega overgenomen. Het is daarom niet waarschijnlijk dat de gijzelnemer het op Van der Krabben persoonlijk had gemunt. ,,Dat dit nu uitgerekend mr. Van der Krabben moet overkomen. Hij is zo'n zachtaardige man'', aldus een medewerker. De Arnhemse rechtbank houdt vandaag volgens een woordvoerster weer zitting in de zaal.

Rechtbanken schatten zelf in hoeveel beveiliging er voor iedere zaak nodig is, het ministerie van justitie geeft slechts richtlijnen. De ervaring leert dat bezoekers vaak genoeg gewoon kunnen doorlopen in de vijf gerechtshoven en 19 rechtbanken in Nederland. In sommige rechtbanken, zoals die in Den Haag, zijn detectiepoortjes en bagagescanners, maar die staan niet altijd aan. Wel is er in de meeste rechtszalen parketpolitie aanwezig.

De best beveiligde rechtszaal is 'de bunker' in Amsterdam-Osdorp, waar Volkert van der G. terechtstaat. In de zaal wemelt het van de parketpolitie, bezoekers kijken toe achter kogelwerend glas. In de gewone rechtbank in Amsterdam aan de Parnassusweg, waar dagelijks tientallen mensen voor de rechter moeten verschijnen, zit slechts een portier die bij uitzondering bezoekers vraagt zich te identificeren. Verdachten, journalisten, advocaten: allemaal komen ze door dezelfde draaideur binnen.

Het paleis van justitie in Arnhem heeft verplaatsbare detectiepoortjes, die bij risicovolle zaken bij de ingang van de rechtszaal worden geplaatst. Bij de zaak die gisteren in een gijzeling ontaardde, stonden die er niet. Bij gewone zittingen kon het publiek tot nu toe zonder controle in de zittingzalen komen, maar de veiligheidsmaatregelen worden naar aanleiding van de gijzeling aangescherpt.

,,De veiligheid in de rechtbanken kan zeker beter'', reageert A. van Delden, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak.

,,Maar er zit een grens aan. Extra beveiliging voor alle verdachten kan niet. En verdachten die achter glas zitten, of in de rechtszaal geboeid moeten blijven, dat willen we in Nederland niet.''

Hetzelfde geldt volgens Van Delden voor de huizen van bewaring: ook daar moet de veiligheid worden afgewogen tegen de andere belangen van personeel en gedetineerden. ,,Op de recreatie-afdelingen worden de beitels en schroevendraaiers geteld voor gedetineerden weg mogen. Maar je kunt gevangenen niet voortdurend fouilleren, of zich laten uitkleden.''