45-plusser gunt zichzelf 'zwak moment'

Wat hier verboden is, kan elders ongestraft en spotgoedkoop. Zoals seks met kinderen. Gambia is in Afrika nu wat ooit Thailand was in Azië. Met een charter vanaf Schiphol ben je er binnen zeven uur.

Medio 2001 komt een Nederlandse vrouw op vakantie in Gambia haar beklag doen bij de Child Protection Alliance (CPA) in de hoofdstad Banjul. Zij is haar hotel uitgevlucht. In dit 'Holland House', dat in diverse reisgidsen staat en dat wordt gedreven door een Nederlander, hangen dag en nacht minderjarigen rond. De vrouw ziet hoe sommige mannelijke gasten 's nachts kinderen mee naar hun kamer nemen.

Mede door deze vrouw gaat het balletje rollen. De CPA komt in contact met Terre des Hommes in Den Haag en gaat een jaar later samen met huisjuriste Mireille Bijnsdorp op onderzoek uit. Bijnsdorp spreekt in oktober 2002 zo'n 25 Gambianen uit de toeristenindustrie en van de overheid. Bijna iedereen bevestigt de betrokkenheid van Nederlanders bij het kindersekstoerisme.

Anno 2003 is het Holland House gesloten; of de eigenaar inmiddels elders in Gambia zijn praktijken voortzet is onbekend. Maar ook Kabiru Camara, voorzitter van de Sapverkopersvereniging, hoeft zittend onder een parasol aan het zonnige strand niet lang na te denken over zijn antwoord: ,,Zeker ken ik Nederlanders die hier komen omdat de jonge meisjes zo goedkoop zijn. Een man van rond de 50 bijvoorbeeld komt elk jaar wel een keer met zijn vrouw. Maar hij komt altijd ook een tijd alleen en huurt dan zijn eigen appartement. Hij wil hier ook komen wonen.''

Wie zijn ogen openhoudt, kan al snel zien hoe een zogenaamde go-between een meisje van de gevraagde leeftijd aan een blanke man koppelt. Drie zonnende Hollandse vrouwen op het strand van het Palm Beach Hotel zijn er net getuige van geweest. Een 62-jarige Brabantse weduwe is door haar kinderen mee op vakantie genomen en vertelt: ,,Gisteren zag ik hoe een zwarte jongen een jong meisje voorstelde aan een man van boven de vijftig, die daar op een ligbed lag te slapen. Dat vond ik al vreemd. Zojuist kwam ze hem weer opzoeken. Hij stond op, probeerde haar te kussen en greep haar bij een borst, waarop ze terugdeinsde. Mijn hart draaide om.'' Het stel is samen weggelopen. De vrouwen vinden het moeilijk de leeftijd van het kind te schatten. ,,Dertien of veertien misschien. Maar niet meer dan vijftien.''

Uit een recent onderzoek van het ministerie van justitie naar kindersekstoerisme vanuit Nederland zijn twee conclusies te trekken. Ten eerste zijn het vooral lokale mannen die kinderen misbruiken. Ten tweede is de meerderheid van de Hollandse kindersekstoeristen, anders dan het vooroordeel wil, niet pedofiel. De zogenaamde gelegenheidsdader is veeleer een doorsnee man met een gezin, baan en sociale contacten, die wil experimenteren en zichzelf een 'zwak moment' gunt. Of het is een jongere die veel stapt en de beschikbare minderjarigen aantrekkelijk vindt. Deze mannen willen niet per se seks met een kind, maar zij sluiten hun ogen voor de ware leeftijd van de prostituee en haar ware reden om met seks in te stemmen, aldus het rapport.

Wandelend langs het strand is wel voorstelbaar dat normen gaan verschuiven. Het is vakantie en relaxed, en je bent nog nooit zo populair geweest als hier. Iedereen is aan het flirten, snoezige meisjes van 12, 13 jaar met hun fruitmandje op het hoofd zingen accentloos 'Vader Jacob' en ze komen net zo enthousiast naar je toe als de verkoopsters in traditioneel gewaad, die je vriendelijk omarmen. Elke 200 meter tref je een nieuwe goede vriend. ,,Boss lady, kom bij ons zitten'', klinkt het, of, zachtjes in je oor: 'Zal ik je vanavond een leuk café laten zien?', terwijl zwarte vingers je arm strelen.

Specifiek voor het sekstoerisme in Afrika is namelijk dat ook vrouwen aan hun trekken kunnen komen. De mooie jongemannen staan voor ze in de rij, waarbij het weinig uitmaakt of iemand 25 of 60 is. Er schijnen zelfs twee Sierra-Leoonse dames te zijn die zich op lesbo's hebben toegelegd.

In uitgaansgebied Senegambia zijn elke avond dezelfde taferelen te zien. Britse mannen zitten met een zwarte schoonheid aan tafel, blondines zitten naast een rastajongen. Expliciete woorden voor sekstoerisme kent het lokale Mandinka niet. De jongeren hebben hun eigen jargon ontwikkeld. 'Jigi jigi' betekent 'ik ga jagen' of 'seks hebben'; 'ngew' wil zeggen 'ik heb (een blanke) beet'. Disco Ali Baba lijkt wel een dambord. Op straat wordt openlijk geflirt en onderhandeld.

Gambia zit als toeristische bestemming in de lift. Voor 600 euro heb je een retourticket en een week hotel; twee weken kost niet veel meer. In 2002 bezochten 10 000 Nederlanders het land, tegen 3000 à 4000 in de jaren daarvoor. En waar toerisme opbloeit, volgt de seksindustrie. In arme landen zal het aanbod groot zijn, en zijn de prijzen laag. Zeventig procent van de 1,4 miljoen Gambianen leeft onder de armoedegrens. Kinderarbeid is voor een gezin nodig om te overleven en draagt ertoe bij dat ook kinderprostitutie als 'normaal' wordt gezien.

,,Als je arm bent, kan het contact met een westerling een vluchtweg voor de hele familie zijn'', verklaart leraar Ahmadou Taal (28) de druk van de ouders. Met regelmaat haakt in zijn klas van 50 leerlingen een meisje af. ,,Ze zeggen dat ze hun moeder moeten helpen. Vanwege de armoede accepteren ze elk aanbod, zelfs als het hun de opleiding kost. Als ik vroeger met één dalasi (0,05 cent) thuiskwam, vroegen mijn ouders mij het hemd van het lijf. Nu nemen ouders zwijgend een pak geld van hun kind aan.''

Er zijn ook culturele factoren die meisjes kwetsbaar maken voor prostitutie. In het islamitische Gambia is polygamie normaal. ,,Als een man 60 wordt en toe is aan zijn vierde vrouw, is de nieuwe bruid nog steeds 15 jaar of jonger'', zegt Taal. Door die kindhuwelijken wordt seks met de jeugd niet gezien als misbruik. Heel gebruikelijk is in Gambia ook het fenomeen sugar daddy: een rijke oudere man neemt er jonge, arme meisjes bij. ,,Hij roept haar op straat bij zich, of regelt het via een go-between.'' Doordat meisjes zo'n lage status hebben, is het makkelijk voor mannen om hen als gebruiksvoorwerp te zien. De meisjes op hun beurt zien zichzelf niet als hoer, zij zijn gewoon geld voor het gezin aan het verdienen. Als dat lukt, zijn ze trots. Wanneer het misgaat, kunnen ze met hun verhaal nergens heen omdat dat hun huwelijkskansen verpest en het taboe is met je ouders over seks te praten. Ook de toebabs (blanken) manen de kinderen tot zwijgen.

Het gedrag van de blanke toeristen sluit naadloos aan op het exploitatiepatroon van de Gambiaanse man. Eigenlijk zijn de Gambianen daarom ook alleen nog verontwaardigd over het contact tussen 45-plussers en jonge kinderen. De groep jongere mannen die betaalde contacten heeft met meisjes van rond de 15 jaar merken zij amper op. ,,Want dat zijn meestal al getrouwde vrouwen. De grens tussen kind en vrouw ligt bij ons eerder'', zegt Sammy Mboge, eigenaar van twee grote strandhotels.

,,Kindersekstoeristen profiteren van de armoede in Gambia. Ze doen daar dingen die in Nederland nooit zo openlijk zouden kunnen'', brengt juriste Bijnsdorp daar tegenin. Wat veel 'gelegenheidsdaders' niet zullen beseffen is dat ook zij strafbaar zijn en, na aangifte door een medereiziger, dat ze in Nederland vervolgd kunnen worden voor elk betaald contact met een minderjarige. Het Nederlandse parlement nam daartoe in oktober een wetswijziging aan.

Bij de Gambiaanse autoriteiten gold tot recent het motto dat een buitenlander altijd gelijk heeft. Toerisme is de belangrijkste inkomstenbron, tien procent van de bevolking leeft ervan. Toevallig was Bijnsdorp in het land toen er, afgelopen najaar, een nieuwe toerismewet werd geschreven. Die was bedoeld om het lastigvallen van zonnebaders door 'professionele vrienden' te voorkomen. Aan bescherming van kinderen tegen misbruik was niet gedacht. ,,Ik heb toen voorgesteld een aantal paragrafen te schrijven en die zijn gedeeltelijk in de wet gekomen.'' Dankzij Bijnsdorp kan een toerist nu 14 jaar krijgen voor misbruik, loopt een 'go-between' kans op 10 jaar, en kan een hoteleigenaar of -manager 5 jaar krijgen als hij weet dat er een kind voor seks naar zijn gebouw is gehaald.

Binnenkort wordt de wet aangenomen, maar wat er echt verandert staat te bezien. Net zoals een hotelbewaker voor een gift een oogje toeknijpt wanneer een man een kind meeneemt naar zijn kamer, zo blijkt ook op juridisch gebied de macht van het geld het grootst. Zo zijn de afgelopen jaren in Gambia vijf zaken tegen Britse kindermisbruikers afgeketst omdat de mannen de families hebben afgekocht.

Maar ook in Nederland is sinds 1997 geen sekstoerist meer veroordeeld - na de geruchtmakende zaken tegen twee mannen (23 en 43 jaar) die op de Filippijnen jonge meisjes hadden verkracht. Justitie bereidt momenteel onder de aangepaste strafwet wel een zaak voor tegen een Nederlander die zich in Gambia misdragen heeft. Maar om die zaak niet in gevaar te brengen wil de behandelend officier van justitie er niets over kwijt, behalve dat er een rechtshulpverzoek bij Gambia is ingediend.

In Gambia lijkt het tij zich te keren. Sinds januari kunnen meisjes gratis naar school. Een unieke maatregel om uitval van meisjes tegen te gaan en ouders te tonen dat zij niet alleen in hun zoons moeten investeren. Een andere verandering is dat wie in Gambia wil wonen voortaan eerst een vingerafdruk moet inleveren. Onderzoek in het land van herkomst kan dan uitwijzen of iemand veroordeeld is voor kindermisbruik. Bovendien is aan het begin van het toeristenseizoen in oktober het strand op ruwe wijze door het leger schoongeveegd. Tientallen professionele vrienden, bedelaars en dieven hebben een flink pak slaag gehad. Ook de schoolkinderen die er massaal rondhingen zijn verjaagd.

Bewakers en een enkele militair patrouilleren sindsdien tussen zee en hotels, zodat de toeristen van hun rust kunnen genieten. Waterdicht is het systeem echter nog lang niet. ,,Hé, kom eens hierheen'', roept een beeldschone soldaat die in de duinen is neergestreken verleidelijk.