God in de Grondwet

De mens heeft het in zich om grenzen te willen verleggen en is zodoende nogal eens op zoek naar iets dat groter is dan hijzelf. Verbazingwekkend is het daarom niet dat in de Europese Conventie van Europa een discussie is ontbrand over de vraag of God niet een plaats verdient in de toekomstige Europese grondwet, of het constitutioneel verdrag zoals het document officeel genoemd zal worden.

Die plaats verdient God zeker, ware het niet dat over Zijn rol in de Europese geschiedenis verschillend geoordeeld wordt. Er zijn mensen die stellen dat de waarden waar de Europese Unie voor staat het resultaat zijn van puur rationele menselijke overwegingen. Zij beschouwen God en op Hem gebaseerde religies eerder als een stoorzender, dan als een inspiratiebron. Anderen daarentegen menen dat het 'bezielend verband' (Bolkestein) van Europa wel degelijk stoelt op de joods-christelijke en humanistische traditie.

Voor die laatste opvatting valt veel te zeggen. Maar evenzeer behoort het tot de Europese identiteit om een strikte scheiding aan te brengen tussen kerk en staat en daarmee God als het ware tussen haken te plaatsen. Om die reden is voor God geen plaats ingeruimd in de Nederlandse Grondwet, maar prijkt Hij weer wel op de Nederlandse euromunt en is Hij ook terug te vinden in de troonrede, zij het een beetje moeizaam. Of een ander voorbeeld: de Amerikaanse federale Grondwet moet het zonder God stellen, het overgrote deel van de Amerikaanse deelstaten refereren in hun eigen constitutie daarentegen weer wel aan de Almachtige.

Het is mogelijk deze tegengestelde opvattingen in een compromis te vatten, zoals Conventievoorzitter Giscard d'Estaing heeft gepoogd. Dat leverde deze wonderlijke tekst op: ,,De waarden waarop de Unie berust zijn de waarden van wie in God geloven als de bron van waarheid, gerechtigheid, goedheid en schoonheid, zowel als die van hen die dit geloof niet delen maar deze universele waarden respecteren vanuit andere bron.''

In zo'n tekst zit de tweedracht ingebakken, zodat er weinig kracht vanuit gaat. Het pluriforme Europa (wat ook al een wezenskenmerk is van dit continent) doet er daarom wel zo verstandig aan de waarden zelf in een pakkende tekst te verwoorden, al was het maar om een heilloze discussie te voorkomen over welke God we het eigenlijk hebben.