Vaker gedemoniseerd dan Fortuyn

Het zal niet het finale oordeel zijn over de vraag of Pim Fortuyn in de aanloop naar de verkiezingen van vorig jaar is gedemoniseerd. Maar nauwkeurig getel door de vakgroep communicatiewetenschap van de Vrije Universiteit wijst uit dat maar liefst vier politici méér kritiek kregen dan Fortuyn. Onbetwist lijstaanvoerder is Tineke Netelenbos, gevolgd door Jan Pronk, Ad Melkert en Benk Korthals.

De onderzoeksgroep onder leiding van hoogleraar Jan Kleinnijenhuis vraagt zich in het onlangs verschenen boek 'De puinhopen in het nieuws' af wat de invloed was van de media op het verloop van een van de meest opwindende campagnes in de Nederlandse geschiedenis. Daarbij keken zij met stopwatch in de hand naar de nieuwsrubrieken van RTL, SBS6 en NOS en telden zij de regels van stukken in Algemeen Dagblad, NRC, Trouw, De Telegraaf en de Volkskrant.

Al dat getel leidt deels tot resultaten die niemand verrassen. Zo is duidelijk dat Fortuyn in de campagne de meeste aandacht heeft gekregen van de schrijvende pers, maar 24 procent is dan wel heel veel. Zeker als je het afzet tegen nummer twee Benk Korthals (op zich ook onverwacht), die net boven de zeven procent uitkomt. Heel opvallend is dat CDA-lijsttrekker Balkenende, die toch als een van de overwinnaars uit de verkiezingen kwam, met 2,8 procent niet verder komt dan de negende plaats.

Kleinnijenhuis c.s. concluderen daarnaast dat de onderzochte media het zwartgallige beeld dat Fortuyn van de prestaties van paars schetste, soepel hebben overgenomen. Zo blijkt dat na het uitkomen van Fortuyns boek 'De puinhopen van acht jaar Paars' in de media nog meer sombere berichten verschenen over de staat waarin de natie verkeerde.

Maar niet alle bronnen waren even negatief over resultaten van de twee kabinetten-Kok. Het waren volgens Kleinnijenhuis met name de televisierubrieken die de Paarse puinhopen hebben uitvergroot. Van de landelijke dagbladen schetste De Telegraaf het meest negatieve en Trouw juist het minst negatieve beeld.

De parlementaire pers komt er in de eindconclusie niet goed vanaf. Onpartijdige media zijn achteraf partijdig gebleken door vooral Fortuyn een onevenredig grote exposure te geven. Journalisten stelden zichzelf de vraag of nieuws voldeed aan journalistieke normen, maar stonden nooit stil bij het effect dat alle producties bij elkaar zouden hebben op het stemgedrag. Inhoudelijke informatie dient volgens Kleinnijenhuis in onze 'hyperventilerende democratie' weer voorop te staan. Maar voorlopig staat de huidige campagne vooral in het teken van peilingen en juist niet van de inhoud.