Zalm heeft nog twee weken

DEN HAAG - ,,Ik behoor niet tot de mensen die zich laten wegsturen. Ik behoor tot degenen die in het harakiri-vak zitten'', zei VVD-lijsttrekker Zalm zondagavond in het tv-programma 'Storing'. Hij liet geen twijfel bestaan: over twee weken beslissen de kiezers ook over zíjn toekomst. Moet de VVD op 22 januari opnieuw zetels inleveren, dan is hij weg en mag de partij -voor de tweede keer in één jaar- een andere leider zoeken.

Het lijkt onwaarschijnlijk dat de liberalen, vorig jaar al hevig aangeslagen door de teruggang van 38 naar 24 zetels, een nieuwe klap snel te boven komen. Voor de partij dreigt dan een periode van wanorde, verwijten, afrekeningen, personele wisselingen en werken aan betere tijden.

Zalm heeft nog twee weken. Zonder een klein wondertje lijkt hij het niet te kunnen stellen. Maandagavond gaf Maurice de Hond (in zijn peiling voor SBS6) de liberalen 24 zetels, een dieptepunt in de aanloop naar 22 januari. Gisteravond stond de VVD op 26. Maar het is de vraag of Zalm met zo'n resultaat kan thuiskomen. Hij zou dan maar een schijntje goedmaken van het verlies dat zijn voorganger Dijkstal vorig jaar moest incasseren.

Het is vreemd gegaan met Zalm. Acht jaar lang was hij het goedlachse succesnummer van de VVD. Als minister van financiën bracht hij rust op het begrotingsfront, werkte hij het overheidstekort om naar een overschot en trakteerde hij de belastingbetaler op een lastenverlichting die zelfs omgerekend in euro's nog miljarden bedroeg.

Hij was na 15 mei de onomstreden opvolger van Hans Dijkstal. En de VVD mocht dan bij de verkiezingen zwaar hebben verloren, bij de onderhandelingen over een nieuw regeerakkoord werd Zalm als winnaar beschouwd. Zelfbewust maakte hij bij de regeringsverklaring en algemene beschouwingen zijn debuut als politiek leider. Zalm sprak (en spreekt) de heldere, resolute taal die de VVD-top zo bij Dijkstal had gemist. Dat deed hij ook bij de val van het kabinet-Balkenende. In rond Nederlands maakte Zalm aan camera's en microfoons duidelijk dat hij de LPF-ruzies welletjes vond.

Het vooruitzicht van nieuwe verkiezingen luidde de omslag in. Zalm kreeg snel en hardnekkig last van het beeld dat hij het kabinet had opgeblazen. In een peiling gold Zalm voor 60 procent als onbetrouwbaar. En sindsdien lijkt het niet meer goed gekomen tussen Zalm en de kiezers, die niet tot de ijzeren VVD-aanhang behoren. De gulle lach, zijn handelsmerk, werd nog maar zelden gezien.

De liberalen hebben ingezet op een stevige rechtse campagne, waarin klassieke VVD-onderwerpen als immigratie, integratie, minder overheidsregels, economisch herstel en veiligheid de boventoon voeren. Regeren willen ze alleen met het CDA om een aantal zaken te regelen waarover ze het met de PvdA nooit eens heeft kunnen worden.

Die koers heeft nadelen. Zo is de vraag of de VVD zich zo niet al te veel uitlevert aan het CDA. Dat krijgt hiermee als vanouds de riante positie in de schoot geworpen dat het de keuze heeft tussen samenwerken met de VVD of met de PvdA. De VVD'ers zijn zich bewust van dat nadeel, maar nemen het op de koop toe.

Anderzijds, normaliter zou het voor de VVD ook niet nadelig zijn om de christen-democraten enkele jaren met de PvdA te laten ploeteren, om na nieuwe verkiezingen als rechtse redders te worden binnengehaald. Maar voor zo'n sterkere uitgangspositie zou het toch wel handig zijn als Zalm nu al een begin zou weten te maken met het terugwinnen van het verloren gegane terrein.

Dat zijn verre voorganger Wiegel hem daarbij nu moet helpen, komt niet echt sterk over. Het bergt ook een zeker risico in zich voor Zalm.