Veel bezuinigingen berusten op drijfzand

DEN HAAG - Verkiezingstijd is meestal een periode waarin politieke partijen de burgers vooral veel aantrekkelijke beloftes doen. Maar dat is niets voor VVD-lijsttrekker Zalm. Hij werpt zich op als kampioen schatkistbewaarder. En dankzij Zalm strijden partijen nu plotseling om de vraag wie het beste, het meeste en het effectiefst bezuinigt.

Zalm kondigde in december aan dat de VVD met nieuwe bezuinigingen zou komen. Toen waren er nieuwe berekeningen van het Centraal Planbureau. Het CPB stelde dat er door de aanhoudend slechte economie de komende jaren zo'n 10 miljard euro extra moet worden bezuinigd. Dat is nodig om de noodzakelijke aflossing van de staatsschuld mogelijk te maken.

CDA, LPF, PvdA en D66 hebben de handdoek van Zalm opgepakt en zijn met nieuwe bezuinigingsplannen gekomen. De LPF is koploper met 19 miljard euro bezuinigen. De VVD denkt aan 8,5 miljard, het CDA aan 7,5 miljard, de PvdA aan 7 miljard en D66 aan 6,5 miljard euro. Het zijn bezuinigingen van een omvang die Nederland in jaren niet heeft meegemaakt. En die bedragen komen boven op de 3,5 miljard euro waartoe het kabinet-Balkenende al heeft besloten.

Niet alleen bieden partijen hiermee kiezers een weinig aantrekkelijk perspectief. Uit economisch oogpunt kleeft er ook een risico aan. Als de politiek langdurig blijft hameren op de sombere situatie en het fors aanhalen van de broekriem, tast dit het vertrouwen van consumenten en producenten aan en dus de bestedingen. En daarmee is de economie zeker niet geholpen, zo waarschuwen economen.

De haalbaarheid van deze bezuinigingsplannen is echter nogal onzeker. Alle partijen wensen loonmatiging. Dat levert volgens CDA en VVD 4 miljard euro op. PvdA en D66 denken dat het 2 miljard euro is, omdat er bij loonmatiging ook minder belastinginkomsten zijn. Probleem is dat de politiek feitelijk weinig over loonmatiging heeft te zeggen. Dat is voorbehouden aan werkgevers en vakbonden. Een nieuw kabinet kan hooguit de werknemersorganisaties overhalen tot loonmatiging. Dat zal moeilijk zijn, want door de forse stijging van de ziektekosten en de pensioenpremies zijn de lasten van werknemers gestegen.

Het CDA weet nog niet hoe het vakbonden wil overhalen. De PvdA heeft als lokkertje voor loonmatiging nu al 2 miljard euro gereseveerd. De VVD denkt het gewoon te kunnen afdwingen. De partij wil cao's niet meer algemeen verbindend voor alle bedrijven in de sector verklaren bij te hoge loonstijgingen. Maar daarvoor voelen CDA en PvdA niets.

Nog onzekerder is het bezuinigingsbedrag dat alle partijen inboeken omdat ze minder bureaucratie, minder regels, eisen. Het CDA denkt hierdoor op voorhand al 1 miljard euro te winnen, de VVD 300 miljoen euro en de PvdA zelfs 2 miljard euro. Maar de roep om minder bureaucratie is er al meer dan twintig jaar en geen enkel kabinet is er tot nu toe in geslaagd deze wens te realiseren.

CDA, PvdA en VVD willen verder vooral op onderwerpen bezuinigen, die belangrijk zijn voor de mogelijke coalitiepartij. Zo willen CDA en PvdA niet de onroerendezaakbelasting schrappen, zoals de VVD wil. De liberalen schrappen in de levensloopregeling van het CDA en op ontwikkelingssamenwerking. Dat betekent dat deze bezuinigingspunten bij de nieuwe formatiebesprekingen in discussie komen en daarmee tegelijk onzeker zijn.