Bouwradio's op de steigers dreigen te verdwijnen. In Tilburg doen kunstenaars een poging ze te redden.

De locatie is perfect: een gestripte winkel in Tilburg-centrum nabij een van Nederlands grootste bouwputten, waar onder meer winkels, appartementen en kantoren verrijzen. De expositie van bouwradio's, verzameld door het kunstenaarscollectief Tilburg Cowboys, komt hier optimaal tot haar recht.

Het idee in het kort: vraag bouwvakkers hun zelfgeknutselde radio te ruilen voor een nieuwe populaire (dure) DeWalt-radio, interview ze op band over hun oude radio en hun favoriete programma's en fotografeer ze op de werkplek. Breng dit onder in een expositie. Als ode aan een uitstervend stuk volkscultuur.

,,Die lui hebben hun ziel verkocht'', zegt een bezoeker tussen de bizarre radio's, die te midden van bouwlampen, steigers, pallets en ander bouwmateriaal zijn opgesteld. Hij vergaapt zich aan een radio van een pvc-rioolbuis, van een kratje Bavariabier met een stuk broekriem als handvat, van een kist vol gaten met aan de binnenkant vitrage, maar ook van een complete stereoinstallatie die speelt op een motoraccu.

,,De meeste bouwvakkers die we vroegen waren verknocht aan hun radio, maar ruilden hem toch in voor die DeWalt van dik 200 euro'', vertelt Sander van Bussel. Met Chris Gribling en Hans d'Olivat vormt hij de Tilburg Cowboys. In 2000 baarde dit kunstenaarscollectief opzien met een grote Elvis-memorial. Vorig jaar vroegen ze mensen onder de douche een liedje te zingen en lieten het resultaat via afvoer putjes in het wegdek horen. Van Bussel: ,,De zelfgemaakte bouwradio verdwijnt langzaam van de bouwplaats. Er komt een zielloos plastic serieproduct voor in de plaats. Wij zien liever zelfgetimmerde exemplaren.''

In de Bouwradio Showroom in winkelcentrum CityCenter staan zestien bijzondere exemplaren bij elkaar, passend bij de onderscheiden beroepsgroepen in de bouw. Zoals de 35 kilo wegende radio van stratenmaker Jan Elands. Van Bussel: ,,Jan vervoerde dat ding op een steekwagentje. Met de schaft kon ie 'm gewoon laten staan. Gestolen werd hij toch niet. Zo zwaar! De radio speelt drie weken op een accu uit een Mercedesbus.''

Heel wat anders dan de 'chique' radio van standbouwer Olivier Nijs, een Philips stereocenter in een gelakte kist met ventilatierooster en ingefreesde antenne. Nijs: ,,Er komt heel veel herrie uit. In de bouw moet het een hard en vet geluid zijn.'' Of de radio van stucadoor Adri van Dijk, helemaal wit van de spachtelputz. ,,Als je de hele dag in de herrie staat, dan wil je er af en toe toch een beetje muziek bij.''

Uit de bouwsels klinken de stemmen van de voormalige eigenaars, afgewisseld met het geluid van piratenzenders zoals het laatste uur van Radio Veronica met Rob Out. Ook horen we bouw- en straatgeluiden: gedruppel, geklop, geschaaf, geslijp, gehei en gefluit naar passerende vrouwen. Dan weer alles door elkaar, dan weer synchroon, uit alle radio's tegelijk, gecomponeerd door Aico Lind en Bart van de Lisdonk.

Het verhaal dat oude radio's bij een stel kunstenaars ingeruild konden worden voor een nieuwe DeWalt ging als een lopend vuurtje over de steigers. De aanmeldingen en tips kwamen vanzelf. De meeste bouwvakkers wilden graag hun radio van de hand doen voor een statussymbool als een DeWalt. Pas later, tijdens de interviews, drong het door. Van Bussel: ,,Ik zal hem toch missen, hoorden wij meer dan eens''. Voeger Louis van de Wouw: ,,Het doet me zeer om hem weg te doen, dat zeg ik eerlijk. Ik bedoel: ik denk dat ik hem al meer dan vijftien jaar bij me heb.'' Er waren ook bouwvakkers die hun trouwe beestje per se niet kwijt wilden.

In sommige radio's zijn speciale vakjes gemaakt voor het opbergen van slijpschijven, schroefjes of spijkers. Zoals in de radio van meester-metselaar Jan Dortmans, tevens te gebruiken als zaagbank en zitje. Dortmans -'ik hou van Engelstalige muziek, geen smartlappen'- had zijn radio dik vijfentwintig jaar. ,, Zónder kan ik niet. Hij gaat 's morgens aan. s'Avonds gaat hij uit. Hij brengt ons het nieuws. Hij brengt ons de vreugde en het verdriet. Het is het belangrijkste stuk gereedschap dat ik heb.''

Dortmans is in zijn nopjes met zijn nieuwe DeWalt, maar kan het gele plastic sieraad voorlopig niet gebruiken. Met collega's restaureert hij de komende tijd de Abdij van Koningshoeven in Berkel-Enschot, de thuishaven van de Trappisten. De paters, wie het nog niet zo lag geleden verboden was te praten, willen geen herrie. Dus dragen de bouwvakkers er walkmans, discmans en mp-3-spelers. Want zonder muziek kunnen ze niet.