Villa Achterwerk blijft spelen op de grens

De woorden 'wars van pedagogiek en moraal' zijn synoniem voor VPRO's jeugdprogramma Villa Achterwerk. Niks geen kinderachtig toontje of brave boodschappen. Wel staan altijd de kinderen centraal in de programma's met een experimenteel karakter. En dat al twintig jaar. Villa Achterwerk viert feest.

Nostalgie heerst alom bij de VPRO. De 'nix-generatie' geboren tussen 1970 en 1980 heeft ongetwijfeld warme herinneringen aan de maatschappij-kritische sketches van de absurde Theo & Thea, getooid in pruiken, hazentanden en jampotglazen. Het duo werd in de jaren tachtig zo populair dat de neptanden overal uitverkocht raakten. De speelkameraadjes Theo & Thea behandelden in hun programma thema's als dood, homoseksualiteit en verslaving. Maar van de eerste uitzendingen was christelijk Nederland niet bepaald gecharmeerd. Tv-kijken op zondag was in bepaalde gereformeerde kringen not done en bovendien waren de 'immorele' Theo en Thea met hun grove taalgebruik niet welkom in de huiskamers waar ze een negatieve invloed zouden kunnen hebben op de onschuldige kinderzielen. Ouders pleitten in ingezonden brieven voor onmiddellijke afschaffing van het programma waarin werd gepraat over seks, wel eens wat scheldwoorden ('oud wijf') en een klap vielen. De serie was ook voor de VPRO iets te grensverleggend, herinnert Burny Bos zich, één van de initiatiefnemers. ,,Maar na zeven afleveringen vroeg iedereen of er niet nog meer was.''

De serie was zelfs zo succesvol dat er een paar jaar later een film van werd gemaakt. Een andere klassieker was 'Achterwerk in de kast' waarin jonge kinderen in een kast hun verhaal deden. De kast wordt nu door de VPRO gezien als de moeder van de reality-tv. Onvergetelijk voor de 'nix-generatie' zijn ook de Drie Dikke Dames die al taarten-etend op de bank de programma's aan elkaar kletsten.

De jeugdprogramma's van de VPRO hebben de reputatie kinderen serieus te nemen en daar schuilt volgens eindredacteur Anna van der Staak het succes. ,,Aan onze programmering moeten kinderen iets hebben. Ze hoeven er niet van te leren, wij zijn geen school-tv, maar de programma's kunnen wel dienen ter ontwikkeling of bevestiging van smaak en humor.'' De 'bulkanimatie', waarmee de commerciële kinderzenders Fox Kids en Nickelodeon kijkertjes wegkapen, baart Van der Staak zorgen. Temeer nu Villa Achterwerk hierdoor zijn kijkcijfers ziet dalen.

De VPRO-jeugdprogrammering -sinds 1993 'Villa Achterwerk' geheten- balanceert op de grens en dat is tevens haar handelsmerk. Vorig voorjaar incasseerde ze haar eerste boete van 1000 euro, vanwege het vertonen van geweld op de buis. In het programma Rembo & Rembo slaat een meisje haar broertje in elkaar nadat hij haar speelgoed afpakt. Volgens de Kijkwijzer had de omroep moeten aangeven dat het programma geschikt is voor kinderen ouder dan zes jaar.