Misschien heeft Schiphol de overheid nog hard nodig

Schiphol-baas Gerlach Cerfontaine wil zijn vliegveld privatiseren. Dan kan hij beter zaken doen met andere luchthavens in het buitenland. Maar Schiphol heeft een groot publiek belang. En er is onzekerheid over de toekomst, na de fusie van KLM en Air France.

AMSTERDAM - Directeur Gerlach Cerfontaine van Schiphol mag graag zijn beklag doen over politici. Hij wil zijn luchthaven privatiseren en al zeven jaar wordt daarover gesproken. Een besluit blijft echter uit.

Het bedrijf heeft al een ruim mandaat om zelfstandig te opereren, maar de aandelen zijn nog in handen van de staat (75,8 procent), de gemeente Amsterdam (21,8 procent) en Rotterdam (2,4 procent). Stukje bij beetje moeten de aandelen in handen komen van particuliere beleggers, bijvoorbeeld via een notering aan de Amsterdamse effectenbeurs, vindt Schiphol.

Cerfontaine wil een private status, zodat buitenlandse bedrijven en luchthavens zaken met hem willen doen. Als hij in het buitenland een luchthaven wil kopen, stuit dat daar vaak op weerstand. Men is huiverig om zeggenschap over te dragen aan een luchthaven waar een regering als eigenaar achter zit. Verder denkt Schiphol via de beurs of grote investeerders makkelijker aan geld te komen voor uitbreiding.

Minister Zalm van financiën zei gisteren in deze krant dat hij verwacht dat Cerfontaine snel zijn zin krijgt. Een meerderheid van de aandelen zou daarbij echter in handen blijven van de staat: de overheid neemt hoe dan ook afstand, maar het effect een groot staatsbelang is wel dat Schiphol dan in het buitenland een beetje het imago van een staatsbedrijf blijft houden. Over de 'publieke belangen' moeten goede afspraken worden gemaakt, denkt Zalm.

In Europa zijn de Britse luchthavens (British Airport Authority) volledig in private handen. Rome is een paar jaar geleden verkocht door de Italiaanse overheid. Een middenpositie nemen Wenen (40 procent van de staat), Kopenhagen (36 procent) en Frankfurt (71 procent) in. De luchthavens van Madrid en Parijs zijn staatseigendom. De Fransen willen de Parijse vliegvelden verzelfstandigen en een staats-NV maken, de vorm die Schiphol nu heeft. In april begint de bieding op 70 procent van de aandelen van Zaventhem, de Belgische luchthaven. Of Schiphol daaraan meedoet, is nog niet bekend.

Investeerders vinden luchthavens aantrekkelijk. Er is veel geld te verdienen. Als er een luchthaven te koop komt, is de belangstelling groot. Andere luchthavens komen er op af, maar ook banken, bouwbedrijven en projectontwikkelaars. Bij vliegvelden wordt het meeste geld niet verdiend aan het reizen maar in de horeca, de winkeltjes en in het onroerend goed.

Een 'publiek belang' is dat Schiphol vaak belangrijk wordt gevonden voor de Nederlandse economische ontwikkeling. Door verbindingen met de rest van de wereld voor passagiers en vracht vestigen bedrijven zich in Nederland en kunnen ondernemingen floreren. Niet alleen Schiphol is van belang, maar ook KLM. Schiphol heeft geen concurrentie van betekenis in Nederland. Reizigers en luchtvaartmaatschappijen moeten er toch op kunnen vertrouwen dat zij kunnen blijven vliegen en niet te hoge prijzen betalen. KLM is daarom altijd kritisch geweest over privatisering.

De risico's waren tot nu toe reden om privatisering op de lange baan te schuiven. Wat gebeurt er met de Nederlandse luchthaven als buitenlandse avonturen op een mislukking uitdraaien? Schiphol kan via afspraken met de overheid worden gedwongen om voldoende in Nederland te investeren, maar wat doe je als er geen geld meer is? En wie koopt, kan ook zelf gekocht worden, althans een minderheidsbelang (de staat houdt minimaal 51 procent): een Aziatisch conglomeraat, eventueel een Russische oliemagnaat als grootaandeelhouder?

Een punt van overweging is wat de overname van KLM door Air France op termijn voor effect heeft op Schiphol. Alhoewel de nieuwe verhoudingen pas formeel in april hun beslag krijgen, is er al een kleine herschikking van vluchten gemaakt. Die pakt nog goed uit voor de Nederlandse luchthaven en ook de komende vijf jaar is Schiphol redelijk veilig. Als er vluchten geschrapt worden, gebeurt dat niet alleen in Nederland maar ook in Frankrijk, zo is de afspraak. Maar over vijf jaar wordt de zeggenschap van de Fransen fors uitgebreid; het is nog maar de vraag wat er dan met KLM en Schiphol gebeurt. De staat heeft dan, ook als meerderheidsaandeelhouder, afstand genomen. Misschien heeft de luchthaven de overheid op dat moment juist hard nodig om luchtverbindingen met de rest van de wereld veilig te stellen.