Chinees juk drukt op 'metaal'

Steeds meer Nederlandse metaalondernemers staan oog in oog met de tijger. Door de Chinese economische groei is staal schaars, en worden leveringscontracten waardeloos. ,,Het is paniek.'' De consument moet het gelag betalen.

AMSTERDAM - De Nederlandse metaal is in paniek: door de onverzadigbare honger van China naar staal en ijzererts dreigt wereldwijd een tekort te ontstaan aan grondstoffen. ,,Door de schaarste zullen in Nederland bedrijven omvallen'', voorspelt Albert Roele van brancheclub FME-CWM. Dat spullen waarin metaal is verwerkt langzaam maar zeker duurder worden -van medische apparaten en ijskasten tot mobieltjes en auto's- is in zijn ogen logisch.

China, sluipenderwijs tot de grootste staalproducent ter wereld uitgegroeid, heeft niet voldoende aan zijn eigen grondstoffen. IJzererts en schroot zijn niet aan te slepen. De afgelopen twee jaar zijn de staalprijzen verdubbeld, terwijl de komende maanden opnieuw een stijging van 20 procent is te verwachten. Welbeschouwd is die hoge staalprijs bijzaak, stelt FME'er Roele. ,,Het probleem is dat er domweg onvoldoende staal beschikbaar is.''

Door de tekorten -de Chinezen kopen zich overal, van Brazilië tot Australië, in ertsmijnen in- zijn tal van Nederlandse bedrijven straks niet meer in staat leveringscontracten na te komen. ,,Ik ken niet alle voorwaarden en boeteclausules, maar ik weet wel dat mkb-bedrijven weinig armslag hebben'', aldus Roele van de FME. Voor je het weet blijft een gieterij of componentenmaker in gebreke, en moeten er miljoenen aan schadevergoeding worden betaald.

Volgens Jos Betting van mkb-organisatie Metaalunie kloppen dagelijks metaalondernemers bij hem aan die moeite hebben het hoofd boven water te houden. ,,Het is blinde paniek. De tussenhandel wil liever geen prijs meer afgeven, en als je je materiaalprijzen niet weet, kun je geen zaken doen.'' Een tussenhandelaar annuleert zonder omwegen staalcontracten in de wetenschap dat hij op termijn hogere prijzen in rekening kan brengen.

De kleintjes zitten klem. Bedrijven die veel materiaal verbruiken en naar verhouding weinig waarde toevoegen, lopen volgens Metaalunie-man Betting het grootste risico: de staalconstructie en de zware machinebouw. Het Brits-Nederlandse staalconcern Corus heeft onlangs zijn prijzen met 20 procent verhoogd -zijn contracten laten dat toe- en het is denkbaar dat de staalreus binnenkort zijn overeenkomsten opnieuw openbreekt. Uiteindelijk moet dit soort prijsverhogingen door de gewone consument worden opgebracht. ,,Ik hoorde een verhaal uit de Nederlandse bouw: daar moet plotseling 7 procent meer worden betaald voor stalen bouwmatten'', zegt FME'er Roele.

De Europese metaalkoepel Orgalime zond zijn leden-organisaties deze week een alarmerend stuk over de dreiging die uitgaat van de Chinese grondstoffenhonger. Simpele oplossingen zijn er niet: metaalprijzen worden voornamelijk op de London Metal Exchange bepaald. En niet alleen de metaalmarkt zucht onder het toenemend gewicht van de Chinese economie, ook elders wint de Chinese factor aan belang. De olieprijs is dankzij de energiebehoefte van de Chinezen permanent hoger komen te liggen, terwijl de internationale vrachttarieven voortdurend stijgen.

Niet voor niets schrijft het internationale ijzer- en staalinstituut IISI in zijn laatste nieuwsbrief dat de staalmarkt een 'wereldmarkt' is geworden, met de kanttekening dat de ontwikkelingen in China van invloed kunnen zijn op kleine producenten 'die slechts in lokale behoeften voorzien'. Het is een mooie samenvatting van de narigheid in onder meer de Nederlandse metaal.

Dat de staalindustrie baat heeft bij de Chinese opmars staat buiten kijf -de winstmarges zijn hoger geworden- maar de ISII voelt zich ongemakkelijk bij de oorzaak: de krapte aan grondstoffen. FME'er Albert Roele: ,,Je kunt er eigenlijk niets tegen doen. Bedrijven kunnen hoogstens inkoopcombinaties vormen om hun aanvoer veilig te stellen. Dat adviseren wij.''

Volgens Betting van de Metaalunie zal de staalverwerkende industrie een 'Europese hogere macht' moeten vragen de beschikbaarheid van basismaterialen te garanderen. ,,Fatalisme is niet op zijn plaats. Anders zitten we hier straks met de handjes over elkaar.''

De FME ziet niets in een uitvoerverbod van schroot, een belangrijke grondstof voor de staalindustrie -de Amerikanen hebben inmiddels wel zo'n maatregel genomen, en ook de Britse regering staat onder druk de export van schroot te beperken. ,,Je moet niet proberen een hek om China heen te zetten'', zegt Roele.

Jos Betting van de Metaalunie gelooft echter in een gemeenschappelijke Europese strategie om de Chinese expansie een halt toe te roepen. ,,Als 'marktwerking' betekent dat we bij gebrek aan grondstoffen de concurrentieslag verliezen, moeten we dat begrip maar loslaten.''