Mak en Bouwman

In het artikel over de triomfantelijke tournee van Geert Mak, vorige week zaterdag, staat dat Mak de eerste Nederlander is die Europese geschiedenis van de 20ste eeuw heeft beschreven. Dat is niet helemaal juist. In 1953 publiceerde de Nederlandse historicus dr. P.J. Bouman zijn 'Revolutie der eenzamen', waarin hij de ontwikkelingen in Europa van 1901 tot 1950 in hun samenhang beschrijft. 'Revolutie der eenzamen' was een bestseller, zes drukken in zes maanden. Vakcritici vonden dat Bouwman geen echte geschiedenis schreef, maar verhaaltjes. In de zesde druk beantwoordde hij dat met de nogal parmantige opmerking dat zijn vele lezers kennelijk beter begrepen hadden dan zijn critici waar het hem om ging: 'geen 'geschiedschrijving', doch een schets van enige facetten van een tijd vol leed, verwarring en geestelijke ontreddering. Een expressionistisch schilderij, geen scherpe foto.'

Hoe mooi hij kon schrijven mag blijken uit het volgende citaat over het vernietigingskamp Majdanek. Bouwman beschrijft de demonische ordelijkheid waarmee de Duitsers de kleren van hun tienduizenden slachtoffers bewaarden: '... een loods voor schoenen. Schoenen die meer dan kleding de suggestie van leven konden geven: duizenden en duizenden mannenschoenen, laarzen, schoenen van speciaal model, voor mismaakte voeten; vrouwenschoenen, eenvoudige Poolse; schamel schoeisel soms, maar ook keurige modellen uit de duurste zaken van Parijs, Londen of Amsterdam. Zeer veel uit Amsterdam. Ook wel zachte vrouwenpantoffels, lichtblauw of zwart, soms met mooi borduurwerk. En dan kinderschoentjes, ach, vele kinderschoenen, van kleine maten; soms voor acht- of tienjarige voeten, maar ook van drie- of vierjarigen. Schoenen en schoenen en schoentjes.'