Degelijk Batavus haalt met snufjes eeuwfeest

Een fiets is al lang niet meer een frame op wielen. Met 'spaghettisturen', verende voorvorken en aparte vormgeving viert fietsfabrikant Batavus zijn honderdjarig bestaan.

GRONINGEN - Exact honderd jaar geleden opende Andries Gaastra in Heerenveen een winkel in horloges en naaimachines, waar klanten ook hun fiets konden laten repareren. Al snel maakt Gaastra zélf fietsen onder de naam Batavus of Batafus.

Het familiebedrijf van weleer is inmiddels onderdeel van het beursgenoteerde Accell, reden waarom de huidige directeur Rob Beset niet uitweidt over Batavus' winst- en groeicijfers. ,,Maar in weerwil van de markt gaat het erg goed met het bedrijf'', zegt hij. In 2003 boekte moederbedrijf Accell een winst van 7,5 miljoen euro op een omzet van rond de tweehonderd miljoen.

Dezer dagen produceert Batavus de tienmiljoenste fiets uit zijn bestaan (ter vergelijking: de vijfmiljoenste tweewieler stamt uit 1985). Het bedrijf vormt met 450 werknemers een zelfstandige bv onder Accell, met vestigingen in acht landen, waaronder België, Scandinavië en Duitsland. Er gaan tegen de driehonderdduizend fietsen per jaar van de hand.

Het is wel eens minder geweest. In de jaren dertig moet Gaastra listen verzinnen om de crisis door te komen. Hij maakt bakfietsen, schaatsen -zodat de fabriek 'swinters niet stilligt-, en brommers. Dat laatste is geen overdonderend succes, want voor de brommer is een rijbewijs vereist. Na de oorlog brengt Batavus een succesvolle brommerlijn die tot begin jaren tachtig bestaat.

In de jaren van wederopbouw breidt het concern flink uit. Maar naarmate meer Nederlanders zich een brommer of auto kunnen veroorloven, en die verkiezen boven de fiets, komen de fietsenmakers in zwaar weer te verkeren. Na de invoering van de helmplicht stoot het bedrijf daarom de brommers af. De fietsfabrieken -Batavus incluis- verdienen minder en spannen zich meer en meer in om hippe modellen te ontwerpen en met technische snufjes te komen. Niettemin gaat Batavus in 1986 failliet. Gasfornuizengigant Atag neemt de boel over, start eigen opleidingen en zet het werk in 1998 onder de vlag van Accell voort.

Dat grote concern biedt het voordeel van logistieke kracht en de uitwisseling van kennis. Maar de ware kracht van Batavus schuilt volgens directeur Beset in de betrokkenheid van fietsendealers en klanten. Die bepalen door tests en enquêtes mede wat voor ontwerp gefabriceerd wordt. ,,Willen ze een halogeenlamp? Prima. Dan zeggen wij: dat kost zo en zoveel. Willen ze het dan nog, dan brengen we het in productie. Het is gedeelde verantwoordelijkheid. In Nederland geldt het voordeel dat geen land ter wereld cultuurhistorisch zó verbonden is met de fiets; nergens ter wereld liggen zoveel fietspaden als hier.''

Drie procent van de bruto-omzet is bedoeld voor verbeteringen. ,,Innovatie is de enige manier om nieuwe producten te maken en om te overleven.'' Daarnaast wordt de fiets als modeartikel belangrijker. ,,De markt krijgt meer en meer een modekarakter. We hebben nu tachtig kleuren, vijf laktechnieken. Er is nogal wat gebeurd. De mensen willen draadloze halogeenlampen, geveerde voorvorken, frivole kleuren. Het is niet meer alleen een frame met twee wielen en een zadel.''

De toekomst zit in dat technisch vernuft, in bedrijfsfietsen, recreanten -,,De zilveren generatie heeft voor ons een gouden randje''- en vooral ook trucs tegen diefstal. De trend is dat consumenten eerder een nieuwe fiets kopen, om toch over dat laatste technische detail te beschikken, maar wie om de zoveel tijd 648 euro -de gemiddelde prijs van een fiets- voor een nieuwe moet neertellen bedenkt zich al gauw. In januari volgt daarom een nieuw anti-diefstalsnufje, waarover Beset nog niets kwijt wil.

Ondertussen poogt hij bedrijven over te halen hun werknemers te laten fietsen. ,,Er zit voor ons een ideële kant aan. Nederland slibt op een vreselijke manier dicht met verkeer. Wij willen graag bijdragen aan de oplossing daarvan. Daarbij moet je zeker niet vergeten dat fietsers fitter, scherper en productiever zijn'', aldus de fietsenfabrikant. ,,Onderzoek van de Universiteit Groningen heeft dat uitgewezen.''