Gaat u terug naar uw eigen land

CDA-fractieleider Maxime Verhagen ligt wakker van het vraagstuk van het asielbeleid. Maar hij vindt aan de vooravond van het CDA-congres (vandaag) dat de asielzoekers die nu op straat zijn gezet een fatsoenlijke opvang krijgen, met een financiële toelage. Het is volgens Verhagen gerechtvaardigd te zeggen: 'U bent niet terecht hier, gaat u terug naar uw eigen land'.

,,Een samenleving waarin niemand zich boos maakt als een klasgenoot of een goede buurman dit land moet verlaten, zou ik kil vinden. Over zo'n samenleving zou ik me ècht zorgen maken.'' CDA-fractieleider Maxime Verhagen vindt de onrust in eigen gelederen over het terugkeer- en uitzetbeleid voor uitgeprocedeerde asielzoekers een teken van betrokkenheid van CDA'ers bij hun leefomgeving. Hij zegt dat in het vooruitzicht van honderden partijleden die zich opmaken vandaag naar het CDA-congres in Utrecht te reizen om daar hun onvrede te uiten.

,,Ik heb ook nooit gezegd dat het asielbeleid niet moeilijk is. Het is het moeilijkste vraagstuk van dit moment. Ik lig er zelf ook wakker van.'' Niettemin zal de CDA-fractie steun blijven geven aan het kabinetsvoorstel om in drie jaar tijd 26000 asielzoekers naar hun eigen land te laten terugkeren.

Is het protest van plaatselijke bestuurders en leden van het CDA geen signaal dat het kabinetsbeleid de achterban niet kan overtuigen?

,,Dat weet ik nog niet. Dat zal dan moeten blijken. Uit intern onderzoek blijkt dat 75 procent van onze kiezers achter het kabinetsbeleid staat. Het kabinet doet in grote lijnen wat de partij wil. In het CDA voeren we al lange tijd discussie over het asielvraagstuk. Al in 1996 vroeg het CDA om een beleid dat ook voorziet in de terugkeer van asielzoekers. In ons verkiezingsprogramma staat dat wie hier als asielzoeker is afgewezen, dit land moet verlaten en dat de overheid op dat vertrek moet toezien. Tot nu toe namen we er genoegen mee dat een uitgeprocedeerde asielzoeker met onbekende bestemming vertrok, wat meestal betekende dat hij in de illegaliteit onderdook.''

,,Het CDA-congres heeft eerder in een resolutie gevraagd om een terugkeerbeleid en om een specifiek pardon voor uitgeprocedeerde asielzoekers die zich in een schrijnende situatie bevinden. Dat is er nu. Dit is het eerste kabinet dat èn een pardonregeling èn een terugkeerbeleid heeft geformuleerd. Het kabinet strijkt nu voor rond de 2300 uitgeprocedeerden met de hand over het hart en geeft ze een pardon. Minister Nawijn kwam destijds op negen. Kalsbeek op drie. Cohen op dertig.''

,,De PvdA heeft altijd gezegd: zet die mensen op straat. Het kabinet-Kok introduceerde de wet waarin illegalen het recht verloren op gebruik van collectieve voorzieningen. Ikzelf heb nog het wijzigingsvoorstel ingediend om te voorkomen dat hun kinderen ook niet meer naar school mochten.''

,,Het CDA wilde óók een terugkeerbeleid om te voorkomen dat asielzoekers na hun procedure op straat komen. Het kabinet voorziet nu in een regeling waarbij zij een fatsoenlijke opvang krijgen, met een financiële toelage, tot ze het land kunnen verlaten. Dan is het ook gerechtvaardigd tegen hen te zeggen: 'U bent niet terecht hier, gaat u terug naar uw eigen land.' Waarover wij ons zorgen maakten bij het kabinetsvoorstel, was het risico dat gezinnen uit elkaar zouden raken. In reactie op een motie van het CDA heeft de minister toegezegd dat dit niet zal gebeuren.''

,,Ik heb niet de illusie dat asielbeleid ooit een beleid zonder dilemma's zal zijn. Dat zal het blijven, tenzij we besluiten dat iedereen die hier binnenkomt altijd mag blijven. Iemand anders deed mij de suggestie nu deze 26000 asielzoekers allemaal toe te laten en daarna de grens dicht te gooien. Wat Fortuyn ook voorstelde. Dat wil ik ook absoluut niet. Ik wil tegen vluchtelingen die hier in de toekomst terecht een veilig heenkomen zoeken kunnen blijven zeggen: U bent hier welkom.''

,,Ons asielbeleid mag ook niet afhankelijk zijn van het toeval dat je iemand kent. Een asielzoeker in een dorp, die toevallig wel door zijn omgeving wordt gekend, moet niet meer kans hebben op een verblijfsvergunning, dan een onbekende asielzoeker in de grote stad. Dat moet je regionale bestuurders in de provincie ook duidelijk kunnen maken.''

Maakt u zich zorgen over het debat dat morgen op het partijcongres gaat plaatsvinden over het asiel- en inkomensbeleid?

,,Nee. Het is juist heel goed dat er discussie en debat is en dat er verantwoording wordt afgelegd. Ik zou het heel vreemd vinden als er geen meningsverschillen zijn in een partij. In de tijd van Lubbers heb ik eens, als jong Europarlementariër, een ingezonden stuk geschreven waarin ik tegen de visie van onze partijleider inging. Er ontstond grote ophef over. Dat kòn helemaal niet. Nu wel. Deze CDA-generatie is een heel andere. Als je bepaalde zorgen hebt, moet je die ook delen.''

Begrijpt u dat mensen het sociale gezicht van het CDA ter discussie stellen?

,,In onze oppositietijd hebben we als CDA een visie op de samenleving ontwikkeld. We willen de sociale zekerheid en de zorg ook voor de toekomst toegankelijk en betaalbaar houden. En we willen een beleid waarin verantwoordelijkheden gespreid zijn, waarin mensen serieus worden genomen en eigen keuzes kunnen maken. Ik durf te verdedigen dat grote delen van het beleid op die maatschappijvisie zijn terug te voeren.''

Toch constateert een interne werkgroep van het CDA dat het inkomensbeleid van het kabinet niet goed is.

,,Dat is niet zo verwonderlijk. De middelen die het kabinet nu heeft om inkomensbeleid te voeren, maken het veel te ondoorzichtig en ingewikkeld om maatwerk te kunnen leveren. Je kunt natuurlijk kiezen voor algehele lastenverlichting voor iedereen, maar daar bereik je de groep niet mee die het echt nodig heeft.''

,,Daarom hebben wij ook het idee uitgewerkt om gezinnen toeslagen te geven zodra hun kosten van wonen, zorg en kinderen een maximum overschrijden. Ik beschouw het rapport van de werkgroep dan ook als een steun in de rug van de fractie. En een aansporing voor het kabinet en mijzelf om met nog meer vaart ervoor te zorgen dat het systeem van toeslagen nog deze kabinetsperiode wordt ingevoerd.''

Maar tot dat nieuwe systeem er is, moet het CDA steeds een beetje knippen en plakken om te voorkomen dat de inkomenseffecten van het kabinetsbeleid niet al te nadelig uitpakken voor de minima, ouderen en chronisch zieken?

,,In de tussentijd is er af en toe veel duwen en trekken nodig om zaken te realiseren. Wij hebben er bijvoorbeeld voor gezorgd dat er geen medicijnknaak komt en geen drempels worden opgeworpen om naar de huisarts te gaan. En we hebben voor een bijzondere aftrek voor ziektekosten gezorgd. Maar het echte maatwerk op inkomensgebied kun je nu alleen via de bijzondere bijstand realiseren. Het heeft een tijdje geduurd voordat ook de coalitiegenoten VVD en D66 ervan overtuigd waren dat er extra geld naar de bijzondere bijstand moet. Maar uiteindelijk lukte het.''

Toch weten we nog steeds niet of dat extra bijstandsgeld wel op de juiste plek terecht komt.

,,Dat klopt. Maar daar gaan we gemeenten op aanspreken. We geven de wethouders sociale zaken een grote verantwoordelijkheid om er ook daadwerkelijk voor te zorgen dat dit geld bij minima, chronisch zieken, ouderen en twee-oudergezinnen met kinderen terecht komt.''

,,En we houden de gevolgen goed in de gaten. We zien nu al dat vooral de twee-oudergezinnen er komend jaar bijzonder op achteruitgaan. We gaan proberen daar in de voorjaarsnota iets aan te doen, door de kindertoeslag te verhogen. En we gaan ook proberen de introductie van de zorgtoeslag een jaar naar voren te halen, zodat die niet in 2006 maar in 2005 wordt ingevoerd. Dan kunnen we veel sneller een inkomensreparatie geven aan chronisch zieken of ouderen.''

Bij de VVD lopen ze nog steeds niet echt warm voor het CDA-systeem van lastenmaximering, ook al staat het inmiddels in het regeerakkoord. Wat maakt u zo optimistisch over het idee dat alle toeslagen in 2006 kunnen worden ingevoerd?

,,Ik ga ervan uit dat VVD en D66 zich houden aan het regeerakkoord, zo ken ik die partijen ook. En vergeet niet: de VVD heeft ook een grote stap gemaakt tussen BalkenendeI en BalkenendeII. In de eerste periode voelde de VVD er helemaal niets voor. Nu hebben ze met het principe ingestemd en is het aan ons om met kracht van argumenten de rest te realiseren. Dat gaan we dus doen.''

U zegt te hechten aan een dualistische opstelling van de fractie. Hoe kan het dan dat het gezicht van uw fractie zo bleek blijft in vergelijking met dat van de VVD? Er zijn nog geen uitgesproken kamerleden van het CDA opgestaan. De VVD-fractie telt herkenbare liberale politici. Houdt u uw fractie niet te strak aan de leiband?

,,Van Aartsen doet het anders dan ik. Hij laat iedereen zijn gang gaan. Dan krijg je dat VVD-kamerlid Corneilje zich niet vertegenwoordigd weet door zijn fractiegenote Hirsi Ali. Dan krijg je dat niemand van die fractie zich herkent in harde uitspraken van Wilders.''

,,Waar Van Aartsen zijn fractiegenoten naar buiten toe helemaal vrij laat, probeer ik de discussie binnen de fractie te houden. Ik bied daarin veel ruimte. De discussie in de fractie is zeer intensief. Daarna proberen we wel tot consensus te komen. Per slot van rekening spreekt een CDA-kamerlid óók namens zijn drieënveertig collega's. En dan kan het zijn dat daardoor de fractie op de korte termijn wat minder gezicht heeft dan de VVD-fractie. Maar consistentie in de koers betaalt zich later wel uit in herkenbaarheid, denk ik.''

,,Daarbij komt dat de fractie veel nieuwe leden telt. Meer dan de hele LPF-fractie na het grote verkiezingssucces van 2002 telde. U weet nog hoe dat afliep... Drieëndertig van de vierenveertig leden van mijn fractie zijn nog maar net een jaar kamerlid. Zeker in die eerste tijd moeten ze veel investeren in politieke kennis en vaardigheden.''

Komt dat bleke profiel van de fractie niet ook doordat u dichter bij het kabinet probeert te blijven dan Van Aartsen?

,,Dat zal te maken hebben met de strijd die Van Aartsen is aangegaan om de eerste man van de VVD te worden. Die ambitie heb ik in het geheel niet. Balkenende is onze politiek leider. Dat heb ik zelf altijd gezegd.''

Is dat nu niet net de fout? Hoe kan een premier met zijn verantwoordelijkheid voor kabinetsbeleid dat een compromis tussen drie partijen is, tegelijkertijd leider van de christen-democraten zijn?

,,Dat probleem zie ik niet. In het kabinetsbeleid is de inbreng van de christen-democraten in onderwerpen die ons aangelegen zijn, zoals integratie, veiligheid, zorg en onderwijs, duidelijk geprofileerd. Wij willen straks door de kiezers worden afgerekend op de resultaten van onze inspanningen. In ons verkiezingsprogramma hebben we beloftes gedaan en dat mag niet voor niks wezen.''