'Te hoge verwachtingen van therapeutisch klonen'

Zeker, het eerste menselijke kloonembryo uit Zuid-Korea is een doorbraak met grote medische beloftes. Maar het nieuws heeft ook een hoog hype-gehalte, relativeert dr. Guido de Wert, hoogleraar biomedische ethiek aan de Maastrichtse universiteit. ,,Bedoeld of onbedoeld worden er te hoge verwachtingen gewekt, alsof het therapeutische klonen al beschikbaar is voor patiënten. Maar dat is nog lang niet het geval.''

Het te rooskleurige beeld betreft ook het rijtje ziektes waarbij therapeutisch klonen zou helpen. Alzheimer, meldden de BBC en de Volkskrant bijvoorbeeld. Maar bij die ziekte gaan enorme hoeveelheden hersenweefsel verloren, verspreid over het hele brein; met gekloonde hersencellen valt daar hoogstwaarschijnlijk niets tegen te beginnen. Realistischer is het perspectief bij suikerziekte, Parkinson en hartfalen, meent De Wert.

De Koreaanse proef, waarbij puur voor onderzoek embryo's werden gecreëerd, valt in Nederland onder een tijdelijk verbod. Onze wetgeving staat voorlopig alleen proeven toe met rest-embryo's uit ivf-klinieken. De Wert vindt dat die beperking moet worden opgeheven. ,,We hebben ervoor gekozen om aan het embryo een vrij lage beschermwaardigheid toe te kennen. Dat zou dan ook moeten gelden voor embryo's die speciaal voor onderzoek zijn gecreëerd, want het verschil tussen die twee praktijken is ethisch heel betrekkelijk. De Gezondheidsraad huldigt hetzelfde standpunt.''

Toch blijven de embryo's een 'ethisch pijnpunt', erkent De Wert. Het zou beter zijn als ze voor het kweken van weefsel helemaal niet nodig waren. Daarom moet er vooral ook geïnvesteerd worden in alternatieven, zoals stamcellen uit beenmerg of uit navelstrengbloed. Omdat onduidelijk is welke methode het beste resultaat zal opleveren, vindt De Wert dat wetenschappers voorlopig met alle typen stamcellen, inclusief de embryonale, moeten doorgaan.

Overigens is het ook vanuit een ander oogpunt beter om het maken van embryo's te vermijden. Voor dit proces zijn eicellen nodig. En deze zijn helaas alleen te oogsten bij vrouwen die een vrij belastende hormoonkuur ondergaan, iets waartoe in het Koreaanse experiment zestien vrijwilligsters bereid waren.

De Wert hoopt dat dit maar een tijdelijke last is. ,,Onderzoekers verwachten dat het straks mogelijk wordt om een lichaamscel rechtstreeks om te bouwen tot stamcel en vervolgens te kweken tot weefsel, zonder eerst een embryo te hoeven maken. Maar de kennis die daarvoor nodig is, kunnen ze alleen verkrijgen via het maken van gekloonde embryo's, zoals ze in Zuid-Korea hebben gedaan. Hopelijk is klonen dus slechts een interim-strategie, waarbij het instrumentele gebruik van embryo's me gerechtvaardigd lijkt.''