Nieuwe ronde in schimmenspel Erik O.

De zaak van de marinier Erik O. wordt voor het openbaar ministerie alleen maar lastiger na het uitlekken van onderzoeksgegevens.

DOORN - Ruim vijf maanden na de geruchtmakende arrestatie van sergeant-majoor Erik O. lijkt het openbaar ministerie (OM) nog verder weg te zakken in het politieke moeras.

Het OM verdenkt O. van het doodschieten van een Iraakse man eind vorig jaar tijdens een dreigende plundering in de buurt van As Samawah, Zuid-Irak. De beslissing van het OM om de sergeant-majoor op verdenking van moord of doodslag te arresteren en naar Nederland over te brengen, lokte veel kritiek uit. Nog voordat onderzoek naar het schietincident was gedaan, stond voor het OM al vast dat de marinier gericht op de Irakees heeft geschoten.

De recente onthulling van het NOS Journaal over het onderzoek naar O. heeft een vergelijkbaar effect. Volgens rechercheurs van de marechaussee (militaire politie) heeft O. zich tijdens eerdere acties van de Bijzondere Bijstandseenheid (BBE) 'laagdrempelig' getoond in het gebruik van geweld en deed hij 'nogal nuchter' over een dodelijk slachtoffer.

Op het eerste gezicht pakt het uitlekken van deze gegevens slecht uit voor de marinier. Hij staat immers te kijk als een schietgrage militair die niet maalt om een dode meer of minder.

Maar deskundigen wezen er maandagavond direct op dat de marechaussee haar boekje te buiten is gegaan. Informatie over geheime acties van de BBE mag helemaal niet in een strafrechtelijk onderzoek belanden. Dat is gevaarlijk voor de betrokken militairen en hun gezinnen en kan bovendien volgende operaties schaden.

Daarom stapte het ministerie van defensie naar de kort-gedingrechter om de uitzending van het journaal te verbieden. Dat ging de rechter te ver, maar hij verbood het journaal wel om details te onthullen over BBE-operaties waaraan O. heeft meegedaan.

De mededeling over 'geheime operaties met een licence to kill' heeft een politieke dynamiek gekregen. Het is op zichzelf bekend dat de BBE-mariniers wordt ingezet bij acties die alleen de Tweede Kamer vertrouwelijk te horen krijgt. Van een blanco volmacht om te doden is volgens minister Kamp van defensie geen sprake. Ook BBE'ers mogen alleen gedoseerd geweld gebruiken als de situatie dat vergt en er geen andere middelen zijn om een dreiging af te wenden.

Voor de elite-eenheid worden juist militairen geselecteerd op hun stabiliteit en stressbestendigheid. Dat 'bewijs van goed gedrag' zal O.'s advocaat G.J. Knoops ongetwijfeld in de strijd werpen, plus de onderscheidingen die de marinier voor BBE-acties heeft gekregen. De afgelopen maanden zijn bij confrontaties met Nederlanders nog twee Irakezen om het leven gekomen. In beide gevallen heeft de marechaussee het onderzoek gesloten zonder dat militairen worden vervolgd.

Het OM wil militaire schietincidenten op eenzelfde manier afhandelen als bij politiemensen die hun vuurwapen gebruiken. Zij worden eerst als getuige gehoord en pas als verdachte beschouwd wanneer er sprake is van fouten.

Erik O. kan niet van deze nieuwe richtlijn profiteren. In De Telegraaf zei O. dat de resultaten van het onderzoek 'veel tegenstrijdigheden' bevatten en van 'veel geblunder' van het OM getuigen. Dat staat onder grote politieke druk om een beslissing te nemen over strafvervolging. Naar verwachting zal het OM de zaak voor de rechtbank willen brengen. Die moet dan maar oordelen of Erik O. schuldige of slachtoffer is.