'Trek een grens tegen agressie'

Het hoge ziekteverzuim en het aantal WAO'ers is voor de Arbeidsinspectie aanleiding voor een grootschalig onderzoek naar de werkomstandigheden in de gehandicaptenzorg. Volgens werkgevers en bonden is er veel verbeterd sinds de invoering van het arboconvenant, waarin de aanpak van agressie een speerpunt was.

AMSTERDAM - ,,We winden er geen doekjes om. Agressie is een probleem in de gehandicaptenzorg en een beroepsrisico'', erkent beleidsmedewerker Aart Bertijn van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland, de brancheorganisatie. Dat was ook de reden om in de afspraken over verbetering van de arbeidsomstandigheden, die zijn vastgelegd in het arboconvenant gehandicaptenzorg, speciale aandacht te besteden aan het fenomeen.

,,Trek een grens, agressie is niet normaal'', dat wilden we de medewerkers en de instellingen duidelijk maken, zegt een woordvoerster van het Arbokenniscentrum voor Zorg & Welzijn, een onafhankelijke uitvoeringsorganisatie betrokken bij de uitvoering van het convenant. De aanpak van agressie was een van de speerpunten om het verzuim terug te dringen.

Uit metingen in 2003 bleek dat ruim 53 procent van de 116000 medewerkers in de gehandicaptenzorg te maken had met lichamelijk geweld, meldt het kenniscentrum in zijn monitor van het convenant. Een groot aantal maakte het zelfs naar eigen zeggen 'vaak' mee. Drie procent van de getroffenen meldde zich ziek na zo'n confrontatie.

Met speciale trainingen van personeel, gedragscodes, protocollen en een speciaal ontworpen werkpakket gaat de sector dit probleem te lijf. ,,Het is echter een complexe zaak'', constateert Bertijn. ,,Je hebt te maken met de rechten van cliënten en de rechten van de medewerkers. Je kunt het met deze cliënten ook niet altijd voorkomen. Kan je een zwaar verstandelijk gehandicapte het kwalijk nemen dat hij agressief wordt? Niettemin, het vergt extra aandacht'', analyseert hij.

Het ziekteverzuim en de instroom in de WAO liggen in de gehandicaptenzorg hoger dan elders in de zorg. Het verzuim is echter wel gedaald van 8,1 procent in 2000 naar 6,5 procent in 2003 en ligt nu 0,4 procent boven het gemiddelde. Deze hogere cijfers hebben te maken met de aard van het werk en de grote fysieke -waar ook veel aan is gedaan in het kader van het convenant- en psychische belasting, meent ook Sandra Franken, bestuurder van de bond CNV Publieke Zaak.

,,Maar ook de arbeidsvoorwaarden spelen een rol'', zegt ze, erop wijzend dat al twee jaar achtereen acties zijn gevoerd voor een betere cao. Volgens de CNV-bestuurder is te weinig geïnvesteerd in de professionaliteit van het personeel. Nog altijd komt het voor dat er in instellingen geen werkoverleg is. Juist dat zou een uitlaatklep kunnen zijn voor medewerkers die te maken hebben met lastige cliënten en zich onveilig voelen. ,,We wilden het in de cao op laten nemen dat een medewerker ten minste viermaal per jaar aan werkoverleg zou moeten deelnemen. Daar wilden de werkgevers niet van horen'', kritiseert ze.

Ook hebben de bonden gepleit voor een werkdrukmeter. ,,De werkgevers zagen het niet zitten, dat zegt wel iets'', , meent Franken. Uit de monitor van het arboconvenant blijkt echter wel degelijk dat er iets schort op het gebied van werkdruk en psychische belasting. Tal van medewerkers zaten vorig jaar aan of zelfs boven de kritische grens en klaagden over te veel werk en een te groot beroep dat op hen wordt gedaan. Te weinig instellingen hadden plannen van aanpak gemaakt om werkdruk en stress te verminderen. Een 'inhaalslag' is nodig, aldus de monitor.

Ook bij het beteugelen van agressie moet nog veel werk worden verzet, vindt CNV-bestuurder Franken. ,,Nu is er een bewustwordingsproces aan de gang dat je als medewerker geen slaag van cliënten hoeft te accepteren en instellingen ook iets kunnen doen.'' Maar bij de preventieve aanpak kunnen de belangen van de gehandicapte en van de werknemer wel eens botsen. Daardoor kunnen spanningen ontstaan, schetst zij. De bondsbestuurder twijfelt bovendien of ieder personeelslid wel de juiste trainingen krijgt, vooral omdat er veel mensen werken met baantjes van acht uur per week.

Ze is daarom zeer benieuwd naar de uitkomst van het onderzoek van de Arbeidsinspectie. Dat moet zichtbaar maken hoe er in de praktijk met de aanpak wordt gewerkt en of het effect heeft.