Een energieleverancier kiezen, hoe doe je dat? Wordt het groene of grijze stroom, wind of zon, overstappen of afwachten?

Joepie, over drie weken gaat de energiemarkt open. Tienduizenden Nederlandse huishoudens kijken uit naar het moment waarop ze zelf hun energieleverancier kunnen kiezen. Wie zelf kan bepalen waar hij of zij boodschappen doet, kan immers ook zelf wel uitzoeken bij welk bedrijf het gas en de elektriciteit het beste kunnen worden afgerekend.

Helaas is de werkelijkheid anders. De liberalisering van de energiemarkt op 1 juli is nog door veel onduidelijkheid omgeven, de uitgebreide voorlichtingscampagne van de overheid en de energiebedrijven ten spijt. Zelf je energieleverancier kiezen lijkt leuk, maar echt helder is de keuze nog niet. Wat gebeurt er met de prijs als de subsidie op groene stroom wegvalt, hoe vast zit de gebruiker aan een contract en wat is de opzegtermijn? Om nog maar niet te spreken over de service -of het gebrek eraan- die bij de een beter is dan bij de ander, maar dat valt nu nog niet te toetsen.

Minister Brinkhorst van economische zaken heeft zelfverzekerd aangekondigd op te stappen als de vrije energiemarkt vanaf 1 juli uitdraait op een chaos. Maar tot verbazing van de Consumentenbond zei de minister vorige week, bij de opening van de website Energiebond.nl, dat de openstelling van de markt niet vlekkeloos zal verlopen. Voor de Consumentenbond reden om nog maar even vast te houden aan het advies even af te wachten tot er meer duidelijkheid komt over wat de liberalisering met zich meebrengt. Want kiezen mag, maar het hoeft niet, al kiest de gebruiker die blijft zitten waar ie zit natuurlijk ook.

Toch kan 1 juli een moment zijn om alle aanbieders eens tegen het licht te houden. Wegens een verhuizing bijvoorbeeld, of omdat de service van de huidige grote drie -Nuon, Eneco en Essent, samen goed voor 90 procent van de aansluitingen voor gas en elektra- zoveel te wensen overlaat. De Consumentenbond rekent Durion, dat zich sinds de vrijgave van de groene energiemarkt drie jaar geleden een flink marktaandeel heeft verworven, inmiddels ook bij de groten. Dat heeft mede te maken met het grote aantal klachten over dit bedrijf, dat zich hiermee schaart bij de grote drie. Een van de grootste ergernissen is de slechte bereikbaarheid: een medewerker aan de lijn krijgen die oor heeft voor een klacht lijkt vrijwel onmogelijk.

Daar staat tegenover dat de kleine, jonge energiebedrijfjes zich nog nauwelijks hebben bewezen in positieve of negatieve zin. Een informatief telefoontje aan een van die kleintjes levert in elk geval weinig hoop voor de toekomst: investeren in centrales, al dan niet voor natuurlijke energiebronnen, zit er niet in. 'Dat moet de overheid maar doen.' Tja, dan heeft die vrije markt natuurlijk weinig zin.

Energiebond.nl is door de Consumentenbond in het leven geroepen om te helpen bij het bepalen van de keuze. Door het intikken van de postcode en het energieverbruik van vorig jaar kan de gebruiker een vergelijking maken tussen diverse energie-aanbieders (alles bij elkaar ruim dertig). Er zijn ook andere sites op internet die de klant zo'n mogelijkheid tot vergelijking bieden, zoals EnergiePlaza.nl en de Stroom Calculator van Energiewereld.nl. Voor wie geen internet heeft, is dat een stuk lastiger: opvragen van offertes bij verschillende bedrijven kost tijd en moeite.

Belangrijker is echter de vraag of zo'n vergelijking iets oplevert. De prijsverschillen zijn groot, dus wie uit is op de goedkoopste aanbieding kan hiermee uit de voeten. Maar zowel minister Brinkhorst (in de huis-aan-huis bezorgde folder 'Kies Energie') als de Consumentenbond waarschuwen de gebruikers zich niet blind te staren op de prijs alleen.

EnergiePlaza biedt een checklist waarmee de energiegebruiker kan kijken of het bedrijf waarop zijn oog is gevallen, wel echt zo'n goede keuze is. Zo is het verstandig te kijken uit welke onderdelen de prijs is opgebouwd (sommige bedrijven hanteren een hoger vastrecht dan andere). Ook is het lonend bij de prijs te kijken of deze vast is, dat wil zeggen dat die tijdens de contractperiode niet kan veranderen. Met name bij groene stroom -waar inmiddels al een derde van de huishoudens voor heeft gekozen- is de kans op verhoging van de prijs reëel nu het kabinet heeft besloten de subsidie voor opwekking van energie uit zon, wind, water of het verbranden van biomassa stop te zetten. De verwachting is dat de energiebedrijven hun hogere kosten zullen doorberekenen; de ideële kleine bedrijven, die alleen groene energie leveren zullen daar (helaas) eerder toe overgaan dan de grote vier, voor wie natuurstroom slechts bijzaak is.

De looptijd van het contract kan ook een reden zijn de keuze voor een aanbieder nog eens te heroverwegen, net als de opzegtermijn. Veel bedrijven bieden een contract voor onbepaalde duur, met een opzegtermijn van enkele dagen. Maar bij andere zit de gebruiker zomaar een of twee jaar aan een contract vast, vaak ook nog met stilzwijgende verlenging. De DTe, de waakhond die als onderdeel van de NMa namens de minister toezicht houdt op een eerlijke energiemarkt, wil voorkomen dat klanten opeens worden geconfronteerd met een vast contract als ze hun huidige contract per 1 juli niet opzeggen. Ook mag de opzegtermijn nooit langer zijn dan dertig dagen. Minister Brinkhorst heeft zich daar in de Tweede Kamer sterk voor gemaakt; hij stelt bedrijven die zich hieraan niet houden forse sancties in het vooruitzicht, maar het staat nog niet in de onlangs goedgekeurde Energiewet. De checklist adviseert ook te kijken naar de voorwaarden (kleine lettertjes), of het gekozen bedrijf wel een vergunning van de DTe heeft en of er een geschillencommissie bestaat.

Tot slot op de checklist, maar misschien wel het belangrijkste punt bij de keuze: wat is de herkomst van de stroom? Grijze stroom is het goedkoopst, maar ook het meest schadelijk voor het milieu. Groene stroom is beter voor het milieu, maar ook duurder. Groene stroom is te onderscheiden in de zeer milieuvriendelijke (maar dure) zonne-energie, windenergie (iets goedkoper, maar niet overal op te wekken en er kleven kleine bezwaren aan de hoge windmolenparken waar vogels worden vermalen en die de horizon vervuilen), waterkracht (in het vlakke Nederland nauwelijks op te wekken en niet gunstig voor bijvoorbeeld het terugbrengen van de zalm in snel stromende rivieren wanneer de vissen door malende schoepraden worden stukgeslagen) en biomassa (het verbranden brengt CO2 in de lucht, afhankelijk van de soort biomassa is dat meer of minder schadelijk).

Naast de grote energiebedrijven die allemaal naast grijs ook groen in de aanbieding hebben, is er sinds 2001 een aantal leveranciers dat zich louter richt op natuurlijke energie. Bij bedrijfjes als Greenchoice en Echte Energie is het mogelijk te kiezen voor puur zonne-energie, alleen maar windkracht of een mengeling van groene stroom. De bedrijfjes, die nu nog goedkoper zijn dan de groene aanbiedingen van de grote bedrijven, investeren een deel van hun winst weer in de opwekking van energie en in goede doelen zoals de Waddenvereniging, groencertificaten en houtplantages. Ze produceren niet zelf, maar kopen hun energie zoveel mogelijk (kleinschalig) in Nederland in. Vanzelfsprekend hopen deze bedrijfjes in de liberalisering hun graantje mee te pikken, maar ze zijn huiverig voor de gedwongen samenwerking met de grote bedrijven die de leidingen bezitten en de daadwerkelijke levering blijven verzorgen. Wie kiest voor zo'n kleine energieleverancier, loopt de kans twee rekeningen te krijgen of een rekening vol onduidelijkheden. Dat kan knap lastig zijn.