De kwesties stapelen zich snel op bij de VVD

In hoog tempo lijkt het stabiele imago van de liberalen, waarop ze zich zo graag laten voorstaan, te verkruimelen. Het aftreden van Nijs vormt het sluitstuk van twee roerige weken in de VVD-gelederen.

DEN HAAG - De onderwerpen waarover de laatste twee weken in de VVD opwinding is ontstaan, hebben niets met Europa te maken. Maar dat net vandaag Nederland naar de stembus gaat voor de samenstelling van een nieuw Europees parlement, zal de VVD niet echt goed uitkomen.

Eerst was er de ramkoers van fractieleider Van Aartsen over het kiesstelsel. Vrijwel uit het niets kwam hij twee weken geleden ineens met het dreigement om het kabinet op te blazen, als minister De Graaf met zijn plan voor een nieuw kiesstelsel al te veel zou leunen op steun van CDA (coalitie) en PvdA (oppositie).

Deze week was er de aanval van oud-minister en -partijleider Dijkstal op het integratiebeleid van minister Verdonk. De als genuanceerd bekend staande Dijkstal gebruikte termen die zelfs de oppositie niet in de mond neemt. Zo vergeleek hij het plan van Verdonk om een integratieladder in te voeren, waarmee de mate van integratie kan worden gemeten, met een jodenster uit de Tweede Wereldoorlog. Fractieleider Van Aartsen noemde hij il capo, diens fractiegenoten verweet hij allochtonen te stigmatiseren.

In de VVD ontstak men in woede. Verdonk sloeg terug met een klaagzang over de erfenis van haar voorgangers, onder wie Dijkstal. Andere VVD'ers twijfelden zo ongeveer aan de verstandelijke vermogens van hun oud-leider. De kwestie is de wereld nog niet uit. Morgen praten Dijkstal en Verdonk met elkaar, en de minister neemt met minder dan excuses geen genoegen.

De VVD-top mag dan verantwoordelijk zijn voor het integratiebeleid, de onbesuisde aanval van de oud-politicus Dijkstal kan uiteraard niet op haar conto worden geschreven. Anders ligt dat bij het aftreden van Nijs.

Eerst zette vice-premier Zalm voluit in op het herstel van de werkrelatie tussen Nijs en haar minister, Van der Hoeven (CDA). Met de zegen van Zalm en premier Balkenende benadrukte het duo dinsdagavond in de Kamer dat zij samen verder wilden en konden op Onderwijs, ondanks het onverkwikkelijke interview dat Nijs had gegeven. Zelfs de oppositie stuurde niet aan op haar vertrek. De VVD-fractie zette vervolgens bij monde van kamerlid Balemans openlijk een streep onder de zaak.

Maar gisteren draaide de VVD 180 graden. Nijs had haar ambtenaren 's morgens verteld dat ze zou blijven, maar even later kostte het de VVD-top (inclusief Zalm) vrij weinig moeite haar te laten concluderen dat ze beter alsnog de eer aan zichzelf kon houden. In de VVD bleek het vertrouwen in Nijs weg. Belangrijkste argument: de belabberde manier waarop Nijs het kamerdebat had gevoerd.

Het kan wijzen op daadkrachtig leiderschap van de VVD-top om de aangeschoten staatssecretaris alsnog snel te laten vertrekken. Het kan ook duiden op een vorm van paniekvoetbal vlak voor de Europese verkiezingen. Fractievoorzitter Van Aartsen en partijleider Zalm gingen immers dinsdagavond nog rustig op verkiezingstournee in Amsterdam, voor Europa. Maar het lijkt er vooral op dat de VVD-top zich heeft verkeken op het belang van dat debat en de politieke vaardigheden van Nijs.