Herinnering aan Gerard Rasch

Er bestaat een foto waarop Gerard Rasch met twee andere vertalers aan een schaakbord zit. De drie hebben zich vermomd als de door hen vertaalde auteurs, v.l.n.r. Stanislaw Ignacy Witkiewicz, Bruno Schulz en Witold Gombrowicz. Van alle drie lijkt Gerard nog het meest op de schrijver die hij vertaalde, Bruno Schulz, de meest poëtische van deze drie Poolse prozaschrijvers. Broos, een beetje schuchter en tussen de wat cynische blikken van de andere twee verwonderd kijkend naar de micro kosmos van het schaakbord voor hem, zit hij daar als zijn schrijver, de demiurg, de schepper van een imposant oeuvre. Van al het Poolse proza was het fantasmagorische proza van Bruno Schulz Gerard het dierbaarst. Twee keer vertaalde hij 'De Kaneelwinkels', zijn vertaaldebuut uit 1972, en 'Sanatorium Clepsydra'. Voor deze tour de force kreeg hij in 1997 terecht de Martinus Nijhoffprijs.

Gerard was een zeer gedreven vertaler. Exemplarisch voor zijn gedrevenheid was de verschijning in 1984 in het Nederlands van 'De Vrije Tribune' van de volstrekt onbekende schrijver Christian Skrzyposzek. Deze complexe en onvertaalbaar geachte roman bestond toen nog niet in boekvorm en circuleerde slechts als manuscript in intellectuele en oppositionele kringen. Pas onlangs verscheen er een Poolse uitgave van, die tot grote voldoening van Gerard met veel lof door de kritiek is ontvangen.

Naast de eerder genoemde foto herinner ik me echter nog een andere, gepubliceerd in een fotoboek dat enkele jaren geleden verscheen als eerbetoon aan Nobelprijswinnaar Wislawa Szymborska. Gerard staat fier rechtop in het huis van een van zijn bewonderde dichters, Ryszard Krynicki. Eigenlijk denk ik dat hij zich hier veel meer thuis voelde, hoewel zijn grote liefde Zbigniew Herbert niet eens tot de aanwezigen in de huiskamer in Poznan behoorde. Gerard introduceerde Herberts poëzie in Nederland en zijn 'Verzamelde Gedichten', die in 1999 verschenen, zijn de enige uitgave van deze omvang in de wereld; zelfs in Polen bestaat geen bundeling van alle gedichten van een van de belangrijkste Poolse dichters van de 20ste eeuw. Naast het werk van Herbert maakte hij de Nederlandse lezer vertrouwd met het sprankelende oeuvre van Wislawa Szymborska, dit jaar kwamen daar nog die andere Nobelprijswinnaar Czeslaw Milosz en Adam Zagajewski bij.

Gerard is veel te vroeg gestorven, maar de enorme rijkdom van zijn nalatenschap lijkt de vrucht van meer dan een mensenleven. Zijn betekenis voor de Poolse literatuur in Nederland is onschatbaar.