Koper van bioproduct moet bonus krijgen

Het heeft geen zin om nog meer voorlichting te geven over duurzame voeding. De consument vindt het ecoproduct te duur en daarom is het beter een bonus te geven bij aankoop.

In de Tweede Kamer is het debat over de stimulering van een duurzaam platteland weer aangezwengeld. Geen overbodige zaak, nu minister Veerman het vooral zoekt in betere voorlichting aan de consument (Trouw, 8 juni). De afgelopen decennia is echter overduidelijk geworden dat voorlichting alleen volstrekt onvoldoende is.

We weten waarom duurzamere producten het zo slecht doen in de winkel. De klant vindt ze te duur -de belangrijkste reden- ze zijn onvindbaar in de supermarkt, of de klant ziet er op korte termijn het voordeel niet van in. Consumenten denken ook dat zij geen invloed hebben op de groei van de markt van duurzame producten. Zij sluiten zich af voor informatie die niet in hun consumptieve straatje past.

Dus heeft het geen zin om alle kaarten op voorlichting te zetten. Te verwachten dat grote groepen consumenten, binnen het huidige kader, structureel en vrijwillig hogere prijzen zullen betalen is naïef.

Gelukkig is er een werkbaar alternatief dat erom schreeuwt in de supermarktpraktijk te worden getest. Cees van Bruchem, econoom bij het Landbouw Economisch Instituut, heeft reeds eerder een aanzet gegeven om de patstelling te doorbreken.

Centraal staat het dilemma dat de consument wel zégt meer voor duurzame producten te willen betalen, maar dat vervolgens niet doet.

Door de producten te voorzien van een rubriceringsysteem met groene stippen, moet de consument in één oogopslag kunnen zien hoe milieu- en diervriendelijk een bepaald product geproduceerd is. Hoe meer stippen, hoe duurzamer en/of diervriendelijker het product.

Om het voor de consument aantrekkelijk te maken, moet deze vervolgens door middel van een duidelijke financiële prikkel, een bonus, worden gestimuleerd ook daadwerkelijk het duurzamere product te kopen. Hoe duurzamer het koopgedrag, des te hoger de bonus. Met het moderne elektronische betalingsverkeer (via de streepjescodes) is het niet moeilijk om op duurzamere producten een korting van bijvoorbeeld 5 of 10 procent te geven.

De detaillist kan de kortingen declareren bij de overheid, bijvoorbeeld tegelijk met de btw-verrekening. De overheid zou de middelen hiervoor kunnen genereren door de btw op niet-duurzame producten iets te verhogen.

Bij een totale afzet van voedingsmiddelen van ongeveer 30 miljard euro, levert een verhoging met een half procent al een groot bedrag op. Over tien procent van de afzet zou dan een gemiddelde bonus van vijf procent kunnen worden gegeven.

Er zijn wel vragen over een dergelijk systeem. Maar gezien het belang van een duurzamere en diervriendelijkere productie en consumptie en de stimulering daarvan, zullen hier echter ook knopen doorgehakt moeten worden.

De overheid zou de rubricering met duurzaamheidstippen verplicht kunnen stellen. Daarnaast zou de overheid, ter bekostiging van dit beloningssysteem, het btw-instrument in kunnen zetten. Producenten, waaronder ook de gezamenlijke supermarktketens, zouden zich bereid moeten tonen om het bepleite punten- en verrekeningssysteem in te voeren. Hiertoe zou men worden geprikkeld, wanneer producten standaard in de laagste rubriek zouden worden ingedeeld, tenzij de producent kan aantonen dat ze in een hogere rubriek thuishoren.

Een dergelijk systeem dient meerdere doelen tegelijk. Consumenten worden op een positieve manier gestimuleerd duurzame woorden om te zetten in duurzame daden. Op basis van die duurzamere productie zal ook de boer een betere prijs kunnen ontvangen en daardoor een redelijker inkomen kunnen verwerven. Ten slotte gaan de kwaliteit van het milieu en het platteland erop vooruit en komt het het dierenwelzijn ten goede.

Meer druk op alle schakels in de keten van boer tot consument is noodzakelijk. En meer regie. Minister Veerman van landbouw noemt het idee 'praktisch onuitvoerbaar', maar dat is alleen maar een andere manier om te zeggen: ik wil het niet. Hij moet de groene stip een kans geven.