Gelukkig is Elvis er niet meer

Het auteursrecht op de hit 'That's all right' van Elvis Presley komt op 1 januari 2005 in Europa te vervallen. Volgens de Europese wet geldt het copyright op muziek 50 jaar. Daarna is iedereen vrij de muziek te gebruiken zonder auteursrechten te betalen. Maar is dat wel zo?

Het auteursrecht op muziek is geldig tot 70 jaar na de dood van de langstlevende maker. Arthur Big Boy' Crudup, de componist van 'That's all right' overleed in maart 1974, hetgeen betekent dat het auteursrecht op het liedje pas over 40 jaar verloopt. Het gekke is echter dat het zogenaamde 'naburig recht', het eigendomsrecht van de platenmaatschappij op de opname en het eigendom van de artiest op zijn uitvoering wel na 50 jaar komt te vervallen. En wel 50 jaar na de eerste publicatie van een opname. Voor het liedje 'That's all right' zal dus nog 40 jaar betaald moeten worden, maar de opname van Elvis kan, als het auteursrecht betaald wordt, zonder verdere toestemming van de familie Presley of de oorspronkelijke platenmaatschappij worden gebruikt.

De vraag is of dit verschil tussen auteurs- en naburig recht redelijk is. Volgens de huidige regels zou een artiest zijn naburige rechten immers nog tijdens zijn leven kunnen verliezen. Artiesten als Britney Spears, Justin Timberlake, Jim, Jamai, maar ook Michael Jackson, Stevie Wonder en de nog levende Beatles hebben op een vrij jonge leeftijd hun eerste opnames gemaakt en zouden best 50 jaar na die opnamen nog in leven kunnen zijn. Dat geldt niet alleen voor het recht van een artiest op een vergoeding, maar ook voor zijn recht op te treden tegen verminkingen van zijn werk.

Dat de duur van intellectuele eigendomsrechten beperkt is, is niet meer dan redelijk. Er is geen enkele reden om geruime tijd na de dood van een kunstenaar en waarschijnlijk zelfs van zijn directe erven nog steeds beperkingen te stellen aan het gebruik van zijn werk. Vanaf een bepaald moment moet elk werk dat van blijvend belang is ook letterlijk tot de algemene cultuur behoren.

Of je een artiest al tijdens zijn leven elke controle over zijn eigen werk mag ontnemen, is echter twijfelachtig. Er is dan ook veel voor te zeggen de Europese wetgeving aan te passen. Voorlopig kunnen we ons echter opmaken voor een onvermijdelijke serie Elvis-remixen in de top-40. Elvis heeft het tenminste niet hoeven meemaken.