'Tegenwoordig zien ze overal tasjesdieven'

Na het overlijden van Astrid Lindgren twee jaar geleden heeft ook Nederland gisternacht zijn grand old lady van de kinderboeken verloren. Verschillende generaties werden groot met de dikke pillen die Thea Beckman tot haar tachtigste levensjaar produceerde. Sommigen vonden haar langdradig, maar in boeken als 'Kruistocht in spijkerbroek' beleefden mensen tenminste nog avonturen, zei Beckman.

'.. en dit' zei dr. Simiak, 'is dan de materietransmitter'.

Dolf Wega was behoorlijk onder de indruk. Hij keek met ontzag naar het geweldige appartaat dat de gehele achterwand van het laboratorium besloeg.

Met deze regels begint 'Kruistocht in spijkerbroek', het bekendste boek van Thea Beckman. Sinds 1973 beleefde het 72 herdrukken, inmiddels zijn er ruim 340 000 exemplaren verkocht en de film verschijnt over ruim een jaar.

Beckman was er laat bij: in het jaar dat de Kruistocht verscheen vierde ze haar vijftigste verjaardag en haar eerste prijs, de zilveren griffel voor 'Met Korilu de Griemel rond', was pas drie jaar daarvoor uitgereikt. Vanaf het moment dat ze trouwde met Dirk Hendrik Beckman, aan het eind van de oorlog, concentreerde Thea zich op het huishouden en de drie kinderen die ze samen kregen. Ze schreef al wel korte verhalen, voor damesbladen en tijdschriften als de Haagse Post en het kinderblad Taptoe.

Een opleiding had er niet ingezeten sinds Beckman op 23 juli 1923 werd geboren als Theodora Petie. Haar vader werd in de crisisjaren ontslagen als kantoorbediende bij de HollandAmerikalijn. Zelf werkte Thea een paar jaar lang op kantoor. Voor schrijven, haar grote wens vanaf haar twaalfde jaar, bleef weinig tijd over. Een typediploma, dat was voldoende.

Zodra de kinderen ouder werden, benutte Beckman dat diploma krachtig. In 1957 debuteerde ze met 'De ongelooflijke avonturen van Tim en Holderdebolder'. Beslissend was het moment waarop ze de Amerikaanse auteur Kurt Vonnegut onder ogen kreeg, die over kinderkruistochten schreef. Ze sloeg aan het lezen en ontdekte op deze manier de geschiedenis.

Beckman koos bij het schrijven van de Kruistocht voor een bijzonder perspectief op de Middeleeuwen, door de hedendaagse tiener Dolf Wega via een tijdmachine naar het jaar 1212 te sturen, op de plek waar een grote kinderkruistocht begint. Na een onwennig begin maakt Dolf steeds meer contact met zijn 'leeftijdsgenoten', om als Rudolf Wega van Amstelveen een beslissende rol te spelen in de tocht. ,,Dat ging helemaal vanzelf”, zei ze later:

ze begon niet aan een boek met een afloop in haar hoofd.

Een hele generatie kinderen is opgegroeid met de boeken van Beckman – en een oudere generatie ook, door ze voor te lezen. Naast historische romans schreef Beckman ook boeken die in het hedendaagse leven spelen, zoals 'Mijn vader woont in Brazilië'. Een van haar bekendste boeken, 'Kinderen van Moeder Aarde', speelt zelfs in de zeer verre toekomst. Zes eeuwen na de Derde Wereldoorlog hebben in het land Thule – het huidige Groenland – de vrouwen de macht overgenomen. Wapens bestaan niet meer en iedereen is gelukkig. Tot het moment dat een expeditie vanuit het Badense Rijk – de vergelijking met de nazi's ligt voor de hand – daaraan een einde wil maken. Beckman vertelde dit verhaal verder in twee dikke pillen – ideaal voor een lange winteravond onder de dekens.

Die aanpak leverde haar ook kritiek op: moest het allemaal zo uitgeschreven, was het echt wel nodig dat Beckman liet zien wat ze allemaal aan research had gedaan? Voor de Kruistocht bijvoorbeeld reisde ze uitgebreiddoor alle landen waar ze ook Dolf naartoe liet gaan. Het was wel nodig, antwoorde Beckman, want haar boeken waren des te geloofwaardiger als ze zoveel mogelijk waren gebaseerd op echte feiten. De aanpak zorgde ervoor dat haar aanzien bij de critici daalde en het aantal prijzen dat ze ontving behoorlijk afnam, maar in de bibliotheek en boekhandel bleef ze onverminderd populair. Inmiddels zijn er ruim anderhalf miljoen van haar boeken verkocht en is ze vele malen vertaald, bijvoorbeeld in het Engels, Frans, Japans en Russisch.

Het kinderboekenweekgeschenk 'Het wonder van Frieswijck' uit 1991 lag onder vuur om andere redenen. In het boek over het middeleeuwse Kampen laat Beckman de reacties zien van inwoners van het stadje die voor het eerst een zwarte jongen zien. ,,Hij had maar twee benen, geen staart en twee handen die van binnen merkwaardig roze leken. Hij moest dus wel een soort mens zijn.” Racistisch, oordeelden verschillende critici, maar tot een grote rel kwam het niet.

De historische romans van Beckman zullen het meest bijblijven. Zoals 'Hasse Simonsdochter' (1983) of de vanaf eind jaren zeventig verschenen trilogie 'Geef me de ruimte!', 'Triomf van de verschroeide aarde' en 'Het rad van fortuin', die speelt in de honderdjarige oorlog tussen Engeland en Frankrijk.

De Middeleeuwen trokken Beckman omdat ze een verrassende tijd waren: mensen zwierven rond en maakten veel mee. ,,Mensen van tegenwoordig zijn volgens mij niet meer zo avontuurlijk”, zei Beckman vijf jaar geleden in Hervormd Nederland. ,,Ze voelen zich gauw onveilig. Je hoort ze altijd praten over tasjesdieven.”

Beckman was in de persoonlijke omgang aanmerkelijk korter van stof dan in haar boeken. Ze wilde altijd zeggen waar het op stond en hield niet van tactvolle formuleringen. Wel stelde ze contact met het publiek – naast kinderen een groeiende groep volwassenen – zeer op prijs. Tot op hoge leeftijd reisde ze het land rond om haar werk te signeren. De laatste jaren werd ze daarbij vergezeld door medewerkers van haar uitgeverij, Lemniscaat, omdat ze niet meer kon autorijden en haar gehoor afnam. Ze begon de kinderen, die vaak schuchter een vraag formuleerden, minder goed te verstaan en wilde nog wel eens kortaf antwoorden. Vorig jaar vierde ze in het openbaar haar tachtigste verjaardag, waarbij ze aankondigde met pensioen te gaan. 'Gekaapt', het boek waarvoor ze vorig jaar nog een prijs kreeg, zou haar laatste boek zijn. Sjekkies rollend trok ze zich terug in haar huis met haar geliefde katten – haar man was al overleden. Een paar maanden geleden werd duidelijk dat ze door ongeneeslijke kanker de verfilming van haar topper 'Kruistocht in spijkerboek' niet meer zou meemaken.