Naar tweedehands hulpmiddelen

Scootmobielen, trapliften, verhoogde toiletpotten en thermostaatkranen. Hulpmiddelen die worden verstrekt door gemeenten. Vergrijzing doet de uitgaven snel stijgen, terwijl het rijk er juist op wil bezuinigen.

AMSTERDAM – Misschien, zegt wethouder Anton van Aert, krijgen inwoners van Boxtel (N-B) straks alleen nog een scootmobiel met statiegeld. Want je kunt wel willen dat dit dure hulpmiddel wordt hergebruikt, maar dat kan alleen als ze ook worden teruggebracht. ,,Er staan nu te veel scootmobielen ongebruikt in schuurtjes”, zegt de wethouder sociale zaken en welzijn. ,,Terwijl het de snelste groeier is in het pakket hulpmiddelen.”

Hoe de kosten van de verstrekkingen uit de pot Wet Voorzieningen Gehandicapten (WvG) beheersbaar te houden; dat is waar gemeenten mee worstelen. Boxtel kampte in 2002 met een tekort van 5 ton op een begroting van 1,6 miljoen euro per jaar. In 2000 was dat tekort nog 2 ton. Volgens Van Aert zorgt de vergrijzing voor meer aanvragen. Ouderen blijven langer thuis wonen en doen vaker een beroep op woningaanpassingen en mobiele voorzieningen zoals taxivervoer en scootmobielen. ,,Maar ook de woningaanpassingen worden steeds duurder.”

De laatste acht jaar zijn de kosten voor hulpmiddelen gestegen van 264 miljoen in 1995 tot bijna 800 miljoen in 2002, blijkt uit een rapport van het ministerie van volksgezondheid uit 2002. En dan zit Nederland nog maar aan het begin van de vergrijzingsgolf. Ouderen zijn verreweg de grootste gebruikers.

In Almere staat de scootmobiel nummer één in de topvijf van aangevraagde hulpmiddelen, gevolgd door trapliften en rolstoelen.En dan heeft R. Faas, hoofd stafbureau van het Lokaal Indicatieorgaan Almere (LIA) het taxivervoer nog niet meegerekend. Deze gemeente heeft minder moeite met het terughalen van scootmobielen, omdat zij de hulpmiddelen verhuurt. ,,Daardoor weten wij precies wanneer een cliënt overlijdt of verhuist, omdat de huur dan wordt opgezegd. Wij geven dat door aan de leverancier die de spullen inneemt.”

Vorig jaar gaf Almere 8,8 miljoen uit aan verstrekte hulpmiddelen. En ook in deze gemeente wordt hard nagedacht over het schrappen van hulpmiddelen. Verhoogde toiletpotten, handgrepen voor douche en toilet en thermostaatkranen zijn in veel gemeenten de eerste voorzieningen die sneuvelen. Daarnaast willen gemeenten de deeltaxi niet meer betalen voor rijke ouderen. Voor andere hulpmiddelen wordt een eigen bijdrage gevraagd.

Gemeenten hebben deze vrijheid, omdat de Wet voorzieningen Gehandicapten alleen voorschrijft dat de voorzieningen adequaat moeten zijn. ,,De hulpmiddelen moeten ervoor zorgen dat de gehandicapte volwaardig kan deelnemen aan de maatschappij”, legt Rob Hageman, woordvoerder van staatssecretaris Ross uit. Maar welke hulpmiddelen daarvoor nodig zijn, bepaalt de gemeente. De gehandicapte kan nog wel naar een bestuursrechter stappen als hij het oneens is met de beslissing.

Gemeenten zijn bovendien vrij in de manier waarop zij de hulpmiddelen verstrekken. Het makkelijkste is de hele zorgtaak uitbesteden aan grote bedrijven, wat de meeste gemeenten dan ook doen. Dat voorkomt gemeenteloodsen vol gebruikte hulpmiddelendie liggen weg te roesten.

Bedrijven als Welzorg, Beenhakker en Meijra varen er wel bij. Gemeenten sluiten voor maximaal vijf jaar een contract af. Nu staatssecretaris Ross minder geld stort in de gemeentefondsen, komt bij menig gemeenteraadslid de vraag op waarom er niet aan hergebruik is gedacht. Vooral leefbaarpartijen, de SP en lokale partijen bestoken hun welzijnwethouders met voorstellen om dure hulpmiddelen als de scootmobiel te hergebruiken. In contracten met de leveranciers kan hergebruik worden afgedwongen.

Directeur Van Iersel van het kenniscentrum voor hulpmiddelen, de KBOH, ziet een enkele gemeente al handig gebruikmaken van de wachtlijsten voor bijvoorbeeld scootmobielen. Mensen kunnen meteen een tweedehands krijgen, die later kan worden ingeruild voor een nieuwe.

Ondertussen vreest de organisatie van chronisch zieken en gehandicapten, de CG-Raad, dat de kwaliteit van hulpmiddelen sterk te lijden krijgt onder de bezuinigingen. Gemeenten kijken alleen nog maar naar de kwantiteit en niet naar de kwaliteit van de hulpmiddelen. ,,Op den duur zal blijken dat dit beleid alleen maar meer geld gaat kosten”, voorspelt CG-medewerker Piet Vreeswijk.

,,Bij het aanbesteden gaan gemeenten op zo'n laag bedrag zitten dat er alleen nog goedkope rolstoelen en scootmobielen kunnen worden aangeschaft.”

De hele discussie over hergebruik is straks helemaal niet meer nodig, denkt Vreeswijk. ,,De levensduur van goedkope hulpmiddelen is zo kort dat hergebruik niet meer mogelijk is.” Daar komt nog bij dat goedkope rolstoelen nauwelijks zijn aan te passen aan de gebruiker, wat bijna altijd nodig is. Vreeswijk hoopt vurig dat gemeenten over gaan tot het geven van een persoonlijk budget, waarmee de cliënten zelf hun hulpmiddelen kunnen aanschaffen. Dan zal er waarschijnlijk ook meer concurrentie ontstaan tussen fabrikanten van hulpmiddelen, waardoor de prijs omlaag gaat.